Verse 1.2
અનુવाद
ભૂયોભિઃ પટુબુદ્ધિભિઃ પટુધિયાં હોરાફલજ્ઞપ્તયે શબ્દન્યાયસમન્વિતેષુ બહુશઃ શાસ્ત્રેષુ દૃષ્ટેષ્વપિ । હોરાતન્ત્ર મહાર્ણવ પ્રતરણે ભગ્નોદ્યમાનામહં સ્વલ્પં વૃત્ત વિચિત્રમર્થ બહુલં શાસ્ત્ર પ્લવં પ્રારભે
અર્થાત્ — અનેક પ્રવીણ બુદ્ધિમાન પંડિતો દ્વારા હોરાશાસ્ત્રના ફલનું જ્ઞાન માટે, શબ્દશાસ્ત્ર અને ન્યાયશાસ્ત્ર સહિત અનેક શાસ્ત્રોમાં વિસ્તરપામેલા વિચારો જોવા મળ્યા, છતાં હોરાશાસ્ત્રના મહાસાગરને પાર કરવાના પ્રયાસમાં ભગ્નપ્રયત્નો થતા જોઈને, હું સ્વલ્પ વૃત્તાંતરૂપ, વિચિત્ર અર્થસમૃદ્ધ, શાસ્ત્રરૂપ નાવનો આરંભ કરું છું.
અર્થ
આ શ્લોકમાં વરાહમિહિર સ્વયં સ્વીકારે છે કે હોરાશાસ્ત્ર એ અત્યંત ઊંડું અને વિશાળ મહાસાગર સમાન છે. અગાઉ ઘણા મહાન વિદ્વાનોએ શબ્દશાસ્ત્ર અને ન્યાયશાસ્ત્રની સમજણ સાથે આ વિષયનું અધ્યયન કર્યું, પરંતુ તે સમુદ્રને પાર કરી શક્યા નહીં. આ સ્વીકૃતિ એ વાસ્તવિક જ્ઞાનની નમ્રતા છે — જ્ઞાનનો સાગર ક્યારેય પૂરો થતો નથી, અને દરેક પ્રયાસ તેને વધુ ઊંડો જણાવે છે.
તેમ છતાં વરાહમિહિર આગળ વધે છે અને કહે છે કે હું એક સાંક્ષિપ્ત પરંતુ અર્થવાન અને વિચિત્ર નાવ (ગ્રંથ) બનાવું છું. આ નાવ એ છે જે મહાસાગરમાં સાવ ધીરે ચાલતા માર્ગ બતાવે. સંક્ષિપ્તતા એ નથી કે જ્ઞાનનો ત્યાગ કરવો; પરંતુ અસીમ જ્ઞાનને એક સુગમ સ્વરૂપમાં પેક કરવું, જેથી સામાન્ય મનુષ્ય તેનો ઉપયોગ કરી શકે. આ જ જ્ઞાની કર્તવ્ય છે — જ્ઞાનને સુલભ બનાવવું, નહીં કે તેને વધુ જટિલ બનાવીને અગમ્ય કરવું.
ચિંતન
આજના દિવસે એક જ વિષય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો અને તેને સરળ ભાષામાં કોઈને સમજાવવાનો પ્રયાસ કરો. જ્ઞાનની ઊંડાઈ ત્યાં સારી છે જ્યાં તે અન્યને પાર પાર કરી શકે. વરાહમિહિરની નાવની ભાંતિ, તમારા જ્ઞાનને એક સ્પષ્ટ અને સુગમ માર્ગદર્શિકામાં રૂપાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરો.
A contemplative reading in the spirit of the Jyotish — classical Vedic astrology tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.