Verse 1.2
भाषांतर
अनेक तीक्ष्ण बुद्धींच्या लोकांनी, अनेक तीक्ष्ण बुद्धींना होराफळ जाणून देण्यासाठी, शब्दांच्या नियमांनी युक्त अशा अनेक शास्त्रग्रंथांचे अवलोकन केले आहे; तरीही होरातन्त्र या महान सागराच्या पार करण्यासाठी निघालेल्यांचे प्रयत्न अपयशी ठरले आहेत. अशा परिस्थितीत, मी थोडक्यात वर्णन केलेले, विचित्र (अद्वितीय), अनेक अर्थांनी परिपूर्ण अशा शास्त्ररूपी नौकेची रचना करण्यास प्रारंभ करतो.
अर्थ
वराहमिहिराचार्य येथे ज्योतिषशास्त्राच्या गांभीर्याची आणि त्यातील अथांग खोलीची कबुली देतात. अनेक विद्वानांनी, तर्कशुद्ध आणि नियमबद्ध अशा पूर्वग्रंथांचा अभ्यास करूनही, ज्योतिषसागराचे संपूर्ण स्वरूप समजून घेणे किंवा त्याचे पूर्णपणे वर्णन करणे शक्य झाले नाही, हे ते मान्य करतात. हा 'महार्णव' इतका विशाल आहे की केवळ बुद्धिमत्तेच्या जोरावर त्याचे संपूर्ण निरूपण करणे मानवी शक्तीच्या पलीकडे वाटते. पूर्वग्रंथांतील विरोधाभास किंवा अपूर्णता दूर करून एकाच ठिकाणी सारांश देणे ही किमया आहे.
तरीही, आचार्य नैराश्याला बळी न पडता 'शास्त्र प्लव' म्हणजेच शास्त्ररूपी नौका बांधण्याचे धाडस करतात. ही नौका 'स्वल्प वृत्त' आहे, म्हणजे ती विस्ताराने लहान आहे, पण 'अर्थ बहुल' आहे, म्हणजे तिच्यात अर्थाची भरपूर सामग्री आहे. हे सूचित करते की खरे ज्ञान शब्दांच्या ओझ्यात नाही, तर सारग्राहीपणात आहे. आचार्य आपल्या ग्रंथाद्वारे भवसागरातून मानवाला पार नेण्यासाठी एक सुसंगत, स्पष्ट आणि प्रभावी मार्गदर्शक तयार करत आहेत, जे पूर्वीच्या गुंतागुंतीच्या ग्रंथांपेक्षा वेगळे आणि अधिक उपयुक्त असेल.
चिंतन
आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्हाला एखाद्या जटिल समस्येचा किंवा अभ्यासाचा सामना करावा लागेल, तेव्हा सर्व माहिती गोळा करण्याच्या गोंधळात न पडता, त्यातील 'सार' शोधण्याचा प्रयत्न करा. वराहमिहिरांच्या या वचनाची आठवण ठेवा की खरे ज्ञान हे विस्तारात नाही तर गाभ्यात असते. दिवसाअखेरीस एक क्षण थांबा आणि विचार करा की आजच्या अनुभवातून तुम्हाला नेमके कोणते एक मुख्य तत्त्व किंवा धडा मिळाला, जो तुम्हाला भविष्यातील प्रवासासाठी मार्गदर्शक ठरेल.
A contemplative reading in the spirit of the Jyotish — classical Vedic astrology tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.