Karika 1
અનુવાદ
જેના ઉન્મેષ અને નિમેષ દ્વારા જગતનો પ્રલય અને ઉદય થાય છે, તે શક્તિચક્રના વિભવથી ઉત્પન્ન થયેલા શંકરને અમે સ્તુતિ કરીએ છીએ.
અર્થ
આ પ્રથમ કારિકા સમગ્ર સ્પન્દ દર્શનનો આધારભૂત સૂત્રાંક છે. તે કહે છે કે જગતનું સર્જન અને પ્રલય બંને એ જ પરમશિવના દ્વારા થાય છે, જે શક્તિચક્રના વિસ્તારથી પ્રગટ્યા છે. ઉન્મેષ એટલે શિવની સ્વતંત્ર ઇચ્છાશક્તિનો વિકાસ અને નિમેષ એટલે તે જ શક્તિનો સંકોચન અને પ્રલય. આ બંને ક્રિયાઓ પરમશિવની સ્વાભાવિક લીલા છે, જે તેમની શક્તિચક્રના વૈભવથી પ્રકટ થાય છે. અહીં શંકર એટલે પરમશિવ, જે સર્વશક્તિમાન છે અને જેમની શક્તિઓનું ચક્ર જગતનું કારણ છે.
આ કારિકા જગતના ઉત્પત્તિ અને લયને કોઈ બાહ્ય કારણ નહીં, પણ પરમશિવની અંતર્વર્તી શક્તિના સ્પન્દન તરીકે દર્શાવે છે. જગત બહારથી આવતું નથી, પણ શિવની અંતર્વિભૂત શક્તિમાંથી ઉભું થાય છે અને ત્યાં જ પાછું લય થાય છે. આ સ્પન્દન જ છે જે સૃષ્ટિનો મૂળ છે.
ચિંતન
આજે જ્યારે પણ તમે કોઈ નવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરો અથવા કંઈક સમાપ્ત થાય, ત્યારે એમ જાણવાનો પ્રયાસ કરો કે આ ઉદય અને પ્રલય બંને પરમશિવની શક્તિના સ્પન્દનના રૂપ છે. જ્યારે તમારા મનમાં કોઈ વિચાર ઉભો થાય અથવા કોઈ ભાવના શાંત થાય, ત્યારે એ ક્ષણને એક સ્પન્દન તરીકે જુઓ અને પૂર્ણતાની શક્તિને સ્મરણ કરો.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Spanda — the doctrine of vibration) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.