← Texts
Kashmir Shaivism (Spanda — the doctrine of vibration)

Spanda Karikas

The Spanda Karikas unfold the Shiva Sutras into the doctrine of Spanda — the subtle pulse of consciousness from which all experience rises and into which it subsides. 52 verses on recognising that vibration as one's own Self.

Vasugupta / Bhatta Kallata · 52 karikas

1यस्योन्मेषनिमेषाभ्यां जगतः प्रलयोदयौ तं शक्तिचक्रविभवप्रभवं शंकरं स्तुमः 2यत्र स्थितमिदं सर्वं कार्यं यस्माच् च निर्गतम् तस्यानावृतरूपत्वान् न निरोधोऽस्त 3जाग्रदादिविभेदेऽपि तदभिन्ने प्रसर्पति निवर्तते निजान् नैव स्वभावादुपलब्धृतः 4अहं सुखी च दुःखी च रक्तश्चेत्यादिसंविदः सुखाद्यवस्थानुस्यूते वर्तन्ते ऽन्यत्र त 5न दुःखं न सुखं यत्र न ग्राह्यं ग्राहकं न च न चास्ति मूढभावोऽपि तदस्ति परमार्थतः 6यतः करणवर्गो ऽयं विमूढो ऽमूढवत् स्वयम् सहान्तरेण चक्रेण प्रवृत्तिस्थितिसंहृतीः 7लभते तत्प्रयत्नेन परीक्ष्यं तत्त्वमादरात् यतः स्वतन्त्रता तस्य सर्वत्रेयम् अकृत 8न हीच्छानोदनस्यायं प्रेरकत्वेन वर्तते अपि त्व् आत्मबलस्पर्शात् पुरुषस् तत्समो भ 9निजाशुद्ध्यासमर्थस्य कर्तव्येष्वभिलाषिणः यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम 10तदास्याकृत्रिमो धर्मो ज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः यतस् तदेप्सितं सर्वं जानाति च करोति 11तमधिष्ठातृभावेन स्वभावमवलोकयन् स्मयमान इवास्ते यस् तस्येयं कुसृतिः कुतः 12नाभावो भाव्यतामेति न च तत्रास्त्य् अमूढता यतो ऽभियोगसंस्पर्शात् तदासीद् इति निश 13अतस् तत् कृत्रिमं ज्ञेयं सौषुप्तपदवत् सदा न त्व् एवं स्मर्यमाणत्वं तत् तत्त्वं 14अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनरक्षय 15कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते तस्मिंल् लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत् 16न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम् तस्य लोपः कदाचित्स्याद् अन्यस्यानु 17तस्योपलब्धिः सततं त्रिपदाव्यभिचारिणी नित्यं स्यात्सुप्रबुद्धस्य तदाद्यन्ते परस् 18ज्ञानज्ञेयस्वरूपिण्या शक्त्या परमया युतः पदद्वये विभुर्भाति तदन्यत्र तु चिन्मयः 19गुणादिस्पन्दनिःष्यन्दाः सामान्यस्पन्दसंश्रयात् लब्धात्मलाभाः सततं स्युर् ज्ञस्य 20अप्रबुद्ध धियस्त्वेते, स्व स्थिति स्थगनोद्यताः। पातयन्ति दुस्तारे, घोरें संसार-व 21अतः सततमुद्युक्तः, स्पन्दं तत्त्व-विविक्तये। जाग्रदेव निजं भावमचिरेणाधि-गच्छति॥ 22अति-रुद्धः प्रहृष्टो वा कि करोमीति वा मृशन् । धावन् वा यत् पदं गच्छेत्, तत्र स्प 23यामवस्थां समालम्ब्य, यदाऽयं मम दृश्यति । तद् वश्यं करिष्येऽहमिति सङ्कल्प्य तिष्ठ 24तामाश्रित्योर्ध्वं मार्गेण, सोम-सूर्यावुभौ विधि । सौषुम्नेऽध्वन्यस्तमितो, हित्वा 25तदा तस्मिन् महा व्योम्नि, प्रलीन-शशि-भास्करे । सौषुप्त-पद-वन् मूढः, प्रबुद्धः स् 26तदाऽऽक्रम्य बलं मन्त्राः सर्वज्ञ बल शालिनः । प्रवर्तन्तेऽधिकाराय, करणानीव देहिनः 27तत्रैव संभलीयन्ते, शान्त रुपा निरञ्जनाः । सह साधक-चित्तेन, तेनैते शिव-धर्मिणाः ॥ 28यस्मात्सर्वं मयो जीवः, सर्वं भाव समुद्भवः । तत् स्ववेदन-रूपेण, तादात्म्य-प्रतिपत 29तेन शब्दार्थ चिन्तासु, न साऽवस्था नयः शिवः । भोक्तैव भोग्य-भावेन, सदा सर्वत्र सं 30इति वा यस्य संवित्तिः, क्रीडात्वेनाखिलं जगत् । स पश्यन् सर्वतो युक्तो, जीवन्मुक् 31अयमेवोद्यस्तस्य, ध्येयस्य ध्यायि चेतसि । तदात्मता समापत्तिमिच्छतः साधकस्य वा ॥ 32इयमेवाऽमृत-प्राप्तिरयमेवाऽऽत्मनो ग्रहः । इयं निर्वाण-दीक्षा च, शिवं सद् भाव-दायि 33यथेच्छाऽध्यथितो धाता, जाग्रत्यथानुहदि स्थितान् । सोम-सूर्योदयं कृत्वा, सम्पादयति 34तथा स्वप्नेऽप्यभीष्टार्थान्प्रणयस्थानति क्रमात् । नित्यं स्फुटं तरं मध्ये, स्थित 35अन्यथा तु स्वतन्त्रा स्यात् सृष्टिस्तद्धर्मकत्वतः। सततं लौकिकर्येव, जाग्रत स्वप् 36यथा ब्रह्मोऽस्फुटो दृष्टः, सावधानेऽपि चेतसि। भूयः स्फुटं तरो भाति, स्व बलयोग-भाव 37तथा यत् परमार्थेन, येन यत्र यदा स्थितम्। तत्तथा बलमाकृष्य, न चिरात् सम्भवति ॥ 38दुर्बलोऽपि तदाऽऽक्रम्य, यतः कार्यं प्रवर्तते । आच्छादयेद् बुभुक्षां च, तथा योगति 39अनेनाधिष्ठिते देहे यथा सर्वज्ञतादयः । तथा स्वात्म्यधिष्ठानात्सर्वत्रैवं भविष्यति 40ग्लानिर्बलुष्टिका देहे तस्याश्चाज्ञानतः सृतिः । तदुन्मेष विलुप्तं चेत् कुतः सार् 41एक चिन्ता प्रसक्तस्ययतः स्यादपरोदयः । उन्मेषः सतुविज्ञेयः स्वयं तमुपलभ्येत ॥ 42अतोबिन्दुरतो नादो रूपमस्मादतो रसः । प्रवर्तते धिरेणैव क्षोभकत्वेन देहिनः ॥ 43दिदृक्षयैव सर्वार्थान्यदा व्याप्यावतिष्ठते । तदा किं बहुनोक्तेन स्वयमेवाव बोध्यत 44प्रबुद्धः सर्वदातिष्ठेज्ज्ञानेनालोच्य गोचरम् । एकाग्रस्स्रोपयेत् सर्वं ततोऽन्येन 45शब्दराशिः समुत्थस्य शक्तिवर्गस्य भोग्यताम् । कला विलुप्त विभोगतः संसपशुः स्मृतः 46परामृत रसापायस्तस्य यः प्रत्ययोद्भवः । तेनाऽस्वतन्त्रतामेति स च तन्मात्र गोचरः ॥ 47स्वरूपावरणेचास्य शक्तयः सततोद्यताः । यतः शब्दानुबोधेन न बिना प्रत्ययोद्भवः ॥ 48सेयं क्रियात्मिका शक्तिः शिवस्य पशुवर्तिनी । बन्धयित्री स्वमार्गस्था ज्ञाता सिद् 49तन्मात्रोदयरूपेण मनोहम्बुद्धिवर्तिनी । पुर्यष्टकेन संरुद्धस्तुत्थं प्रत्यययोर्भव 50भुङ्गेपरवशो भोगं तद् भावात्सरिरदतः । संसृतिप्रलयस्यैतस्य कारणं स प्रचक्ष्महे ॥ 51पदात्वेकत्व संरूढस्तदा तस्य लयोद्भवौ । नियच्छन्भोक्तृ तामेति ततश्चक्रेस्वरो भवेत 52अगाधसंशयाम्भोधिसमुत्तरणतारणीम् । वन्दे विचित्रार्थपदां चित्रांतां गुरुभारतीम् ॥