Verse 1.1
અનુવाद
શુક્લામ્બરધરં દેવં શશિવર્ણં ચતુર્ભુજમ્ । પ્રસન્નવદનં ધ્યાયેત્ સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે ॥
સન્દર્શનં વિતનુતે પિતૃદેવનૄણાં માસાબ્દવાસરદલૈરથ ઊર્ધ્વગં યત્ । સવ્યં ક્વચિત્ક્વચિદુપૈત્યપસવ્યમેકં જ્યોતિઃ પરં દિશતુ વસ્ત્વમિતાં શ્રિયં નઃ ॥
અર્થ
આ શ્લોકમાં જ્યોતિષશાસ્ત્રના આદિમૂળ ભગવાન ગણેશજીનું ધ્યાન કરવાનું વર્ણન છે. શ્લોક કહે છે કે જે દેવ શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરેલા છે, જેમના અંગ ચંદ્રની શ્વેત કિરણની જેવા છે, જેમના ચાર હાથ છે અને જેમનું મુખ સદા પ્રસન્ન રહે છે, એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ — આ ધ્યાન સર્વ વિઘ્નોના શમન માટે કરવામાં આવે છે. આ પ્રથમ શ્લોક જ્યોતિષશાસ્ત્રના અધ્યયન અને ગ્રહચારના વિચારનો આરંભ કરતાં ભગવાન ગણેશજીને નમસ્કાર કરીને શુભારંભ કરે છે, જે જ્યોતિષ પરંપરાની મૂળ ભાવના છે.
બીજા ભાગમાં ગ્રહની ચાલનું વર્ણન છે. ગ્રહો માસ, વર્ષ અને દિવસના ક્ષણોના સંયોગથી ઊર્ધ્વગામી બને છે, તેમ જ ક્યારેક સવ્ય (વામ) દિશામાં અને ક્યારેક અપસવ્ય (દક્ષિણ) દિશામાં ચાલે છે. આ જ્યોતિઃ પરં — આ પરમ જ્યોતિસ્વરૂપ ગ્રહ — અમને અમિત સંપત્તિ અને ઐશ્વર્ય પ્રદાન કરે. આમ, આ શ્લોક એક બાજુ ગણેશભક્તિ દ્વારા વિઘ્નનિવારણ કરી બીજી બાજુ ગ્રહચારની ગતિવિધિનો સંક્ષિપ્ત પરિચય આપીને જ્યોતિષશાસ્ત્રનો ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ કરે છે — મનુષ્યને કાળચક્રના જ્ઞાન દ્વારા શ્રેય માટે માર્ગદર્શન આપવો.
ચિંતન
આજના દિવસે તમે જ્યારે પણ કોઈ નવું કાર્ય આરંભ કરો, પ્રથમ ક્ષણમાં એક શ્વાસ લો અને મનમાં એવી ભાવના રાખો કે તમારા સર્વ વિઘ્નો શાંત થાય. પછી ધીરે ચાલો — કારણ કે જેમ ગ્રહો સવ્ય અને અપસવ્ય બંને દિશામાં ચાલે છે, તેમ જ જીવનમાં પ્રત્યેક પગલાની દિશા બદલાતી રહે છે, પરંતુ પરમ જ્યોતિઃ — આત્મપ્રકાશ — સદા સ્થિર રહે છે. તે સ્થિર આત્મપ્રકાશને ઓળખવાનો આ દિવસ પ્રયત્ન કરો.
A contemplative reading in the spirit of the Jyotish — classical Vedic astrology tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.