← Shiva Svarodaya
Shiva Svarodaya

1.122–1.161

40 verses · Traditional

1.122भुक्तमार्गेण मन्दाग्नौ स्त्रीणां वश्यादिकर्मणि । शयनं सूर्यवाहेन कर्तव्यं सर्वदा 1.123क्रूराणि सर्वकर्माणि चराणि विविधानि च । तानि सिद्धयन्ति सूर्येण नात्र कार्या विच 1.124सुषुम्नाकर्त्तव्यकृत्यनिरूपणम्। क्षणं वामे क्षणं दक्षे यदा वहति मारुतः । 10 शिव 1.125तस्यां नाड्यां स्थितो वह्निर्ज्वलते कालरूपकः । विषवत्तं विजानीयात्सर्वकार्यविनाश 1.126यदाऽनुक्रममुल्लङ्घ्य यस्य नाडीद्वयं वहेत्। तदा तस्य विजानीयादशुभं नात्र संशयः 1.127क्षणं वामे क्षणं दक्षे विषमं भावमादिशेत्। विपरीतं फलं ज्ञेयं ज्ञातव्यं च वरानने 1.128उभयोरेव सञ्चार विषवन्तं विदुर्बुधाः । न कुर्यात्क्रूरसौम्यानि तत्सर्वं विफलं भवे 1.129जीविते मरणे प्रश्ने लाभालाभे जयाजये । विषमे विपरीते च संस्मरेज्जगदीश्वरम् 1.130ईश्वरे चिन्तिते कार्यं योगाभ्यासादिकर्म च । अन्यतत्र न कर्त्तव्यं जयलाभसुखैषिभिः 1.131सूर्येण वहमानायां सुषुम्नायां मुहुर्मुहुः । शापं दद्याद्वरं दद्यात्सर्वथैव तदन्य 1.132नाडीसङ्क्रमणे काले तत्त्वसङ्गमनेऽपि च । शुभं किञ्चिन्न कर्तव्यं पुण्यदानानि कोटि 1.133विषमस्योदयो यत्र मनसाऽपि चिन्तयेत्। यात्रा हानिकरो तस्य मृत्युः क्लेशो न संशयः 1.134पुरो वामोर्ध्वतश्चन्द्रो दक्षाधः पृष्ठतो रविः । पूर्णा रिक्ताविवेकोऽयं ज्ञातव्यो 1.135ऊर्ध्ववामाग्रतो दूतो ज्ञेयो वामे पथि स्थितः । पृष्ठे दक्षे तथाऽधस्तात्सूर्यवाहाग 1.136अनादिर्विषमः सन्धिर्निराहारो निराकुलः । परे सूक्ष्मे विलीयते सा सन्ध्या सद्भिरुच 1.137न वेदं वेद इत्याहुर्वेदो वेदो न विद्यते । परमात्मा वेद्यते येन स वेदो वेद उच्यते 1.13811 शिवस्वरोदयः न सन्ध्या सन्धिरित्याहुः सन्ध्या सन्धिर्निगद्यते । विषमः सन्धिगः 1.139अथ तत्त्ववर्णनम्। श्रीदेव्युवाच । देव देव महादेव सर्वसंसारतारक । स्थितं त्वदीयहृ 1.140ईश्वर उवाच । स्वरज्ञानरहस्यात्तु न काचिच्चेष्टदेवता । स्वरज्ञानरतो योगी स योगी प 1.141पञ्चतत्त्वाद्भवेत्सृष्टिस्तत्त्वे तत्त्वं प्रलीयते । पञ्चतत्त्वं परं तत्त्वं तत् 1.142तत्त्वानां नामविज्ञेयं सिद्धयोगेन योगिनाम्। भूतानां दुष्टचिह्नानि जानातीह स्वरोत 1.143पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च । पञ्चभूतात्मकं विश्वं यो जानाति स पूजितः 1.144सर्वलोकस्थजीवानां न देहो भिन्नतत्त्वकः । भूर्लोकात्सत्यपर्यन्तं नाडीभेदः पृथक् प 1.145वामे वा दक्षिणे वाऽपि उदयाः पञ्च कीर्त्तिताः । अष्टधा तत्त्वविज्ञानं श्रृणु वक्ष 1.146प्रथमे तत्त्वसङ्ख्यानं द्वितीये श्वाससन्धयः । तृतीये स्वरचिह्नानि चतुर्थे स्थानम 1.147पञ्चमे तस्य वर्णाश्च षष्ठे तु प्राण एव च । सप्तमे स्वादसंयुक्ता अष्टमे गतिलक्षणम 1.148एवमष्टविधं प्राणं विषुवन्तं चराचरम्। स्वरात्परतरं देवि नान्यथा त्वम्बुजेक्षणे 1.149निरीक्षितव्यं यत्नेन सदा प्रत्यूषकालतः । कालस्य वञ्चानार्थाय कर्म कुर्वन्ति योगि 1.150अथ षण्मुखीमुद्राकथनम्। 12 शिवस्वरोदयः श्रुत्योरङ्गुष्ठके मध्याङ्गुल्यौ नासापुटद 1.151अस्यान्तस्तु पृथिव्यादि तत्त्वज्ञानं भवेत्क्रमात्। पीतश्वेतारुणश्यामैर्बिन्दुभिर 1.152दर्पणेन समालोक्य तत्र श्वासे विनिक्षिपेत्। आकारैस्तु विजानीयात्तत्त्वभेदं विचक्ष 1.153अथ तत्त्वाकारेत्यादिनिर्णयकथनम्। चतुरस्रं चार्धचन्द्रं त्रिकोणं वर्त्तुलं स्मृतम 1.154मध्ये पृथ्वी ह्यघश्चापश्चोर्ध्वं वहति चानलः । तिर्यग्वायुप्रवाहश्च नभो वहति सङ्क 1.155आपः श्वेताः क्षितिः पीता रक्तवर्णो हुताशनः । मारुतो नीलजीमूत आकाशः सर्ववर्णकः 1.156स्कन्धद्वये स्थितो वह्निर्नाभिमूले प्रभञ्जनः । जानुदेशे क्षितिस्तोयं पादान्ते मस 1.157माहेयं मधुरं स्वादे काषायं जलमेव च । तीक्ष्णं तेजस्समीरोऽम्लं आकाशं कटुकं तथा 1.158अष्टङ्गुलं वहेद्वायुरनलश्चतुरङ्गुलम्। द्वादशाङ्गुलमाहेयं वारुणं षोडशाङ्गुलम् 1.159उर्ध्वं मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यगुच्चाटनं तथा । मध्ये स्तम्भं विजानीयान्नभः सर्वत 1.160अथ तत्त्वस्वरुपकर्तव्यादिकथनम्। पृथिव्यां स्थिरकर्माणि चरकर्माणि वारुणे । तेजसि 1.161व्योम्नि किञ्चिन्न कर्त्तव्यमभ्यसेद्योगसेवनम्। शून्यता सर्वकार्येषु नात्र कार्या