Karika 6
Translation
यतः करणवर्गो ऽयं विमूढो ऽमूढवत् स्वयम् । सहान्तरेण चक्रेण प्रवृत्तिस्थितिसंहृतीः ॥
जुन कारणले यो इन्द्रियहरूको समूह आफैँमा अज्ञानी (विमूढ) भए तापनि ज्ञानी (अमूढ) झैँ व्यवहार गर्दछ, त्यसैले यो आन्तरिक चक्रका साथमा (आफ्ना) प्रवृत्ति, स्थिति र संहारलाई सम्पादन गर्दछ।
Meaning
यस कारिकामा इन्द्रियहरूको अचम्मको स्वभावको चर्चा गरिएको छ। सामान्यतया इन्द्रियहरू जड हुन्छन्, तिनीहरूमा चेतना हुँदैन। तर, स्पन्द तत्त्वको प्रभावले गर्दा, यी इन्द्रियहरूले यस्तो व्यवहार गर्छन् मानौँ कि तिनीहरू स्वयं चेतनशील र विवेकी छन्। यो बाह्य जगतमा देखिने इन्द्रियहरूको सक्रियता वास्तवमा उनीहरूको आफ्नै शक्ति होइन, बरु भित्री 'चक्र' अर्थात् चेतनाको स्पन्दन हो।
चेतनाको त्यो आन्तरिक चक्रले नै इन्द्रियहरूलाई विषयतर्फ प्रवृत्त गराउँछ, विषयमा स्थिर राख्छ र अन्तमा तिनलाई समेट्छ। इन्द्रियहरू अज्ञानी हुँदाहुँदै पनि जुन कुशलताका साथ कार्य गर्छन्, त्यो केवल आत्माको स्पन्दमय स्वभावका कारण सम्भव भएको हो। हामीले जे जति देख्छौँ वा अनुभव गर्छौँ, त्यो वास्तवमा हाम्रो भित्री चेतनाको खेल हो, इन्द्रियहरूको स्वतन्त्रता होइन।
Contemplation
आज दिनभरि तपाईंले जे-जे सुन्नुहुन्छ, देख्नुहुन्छ वा छुनुहुन्छ, त्यतिबेला एक क्षण रोकिनुहोस्। आफैँलाई सोध्नुहोस्: "के यो इन्द्रियले आफैँ देखिरहेको छ, कि मभित्रको कुनै स्पन्दनले मलाई देख्न बाध्य पारिरहेको छ?" बाह्य वस्तुहरूमा ध्यान दिनुको साटो, ती वस्तुहरूलाई ग्रहण गरिरहेको इन्द्रियको पछाडि रहेको 'मौन चेतना' तर्फ आफ्नो ध्यान मोड्नुहोस्। यो अनुभव गर्नुहोस् कि तपाईंको इन्द्रियहरू केवल एउटा यन्त्र हुन्, जसलाई चलाउने चालक तपाईंको भित्री स्पन्द हो।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Spanda — the doctrine of vibration) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.