← Shiva Svarodaya
Shiva Svarodaya

1.41–1.80

40 verses · Traditional

1.41इडा पिङ्गला (पिङ्गलेडा)सुषुम्ना च प्राणमार्गे समाश्रिताः । एता हि दशनाड्यस्तु दे 1.42अथ वायुस्थानभेदकथनम्। नामानि नाडिकानां वातानां तु वदाम्यहम्। प्राणोऽपानः समानश्च 1.43नागः कूर्मोऽथ कृकलो देवदत्तो धनञ्जयः । हृदि प्राणो वसेन्नित्यमपानो गुदमण्डले 1.44समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमध्यगः । व्यानो व्यापि शरीरेषु प्रधानाः दशवायवः 1.45प्राणाद्याः पञ्चविख्याताः नागाद्याः पञ्चवायवः । तेषामपि पञ्चनां स्थानानि च वदाम् 1.46उद्गारे नाग आख्यातः कूर्मोन्मीलने स्मृतः । 4 शिवस्वरोदयः कृकलः क्षुतकृज्ज्ञेयो 1.47न जहाति मृतं वापिसर्वव्यापि धनञ्जयः । एते नाडीषु सर्वासु भ्रमन्ते जीवरूपिणः 1.48प्रकटं प्राणसञ्चारं लक्ष्येद्देहमध्यतः । इडापिङ्गलासुषुम्नाभिर्नाडीभिस्तिसृभिबुध 1.49इडा वामे च विज्ञेया पिङ्गला दक्षिणे स्मृता । इडानाडीस्थिता वामा ततो व्यस्ता च पि 1.50अथ नाडीषु सूर्यचन्द्रादिस्थितिकार्यकथनम्। इडायां तु स्थितश्चन्द्रः पिङ्गलायां च 1.51हकारो निर्गमे प्रोक्त सकारेण प्रवेशनम्। हकारः शिवरूपेण सकारः शक्तिरुच्यते 1.52शक्तिरूपः स्थितश्चन्द्रो वामनाडीप्रवाहकः । दक्षनाडीप्रवाहश्च शम्भुरूपो दिवाकरः 1.53श्वासे सकारसंस्थे तु यद्दानं दीयते बुधैः । तद्दानं जीवलोकेऽस्मिन्कोटिकोटिगुणं भव 1.54अनेन लक्षयेद्योगी चैकचित्तः समाहितः । सर्वमेव विजानीयान्मार्गे वै चन्द्रसूर्ययोः 1.55ध्यायेत्तत्त्वं स्थिरे जीवे अस्थिरे न कदाचन । इष्टसिद्धिर्भवेत्तस्य महालाभो जयस् 1.56चन्द्रसूर्यसमभ्यासं ये कुर्वन्ति सदा नराः । अतीतानागतज्ञानं तेषां हस्तगतं भवेत् 1.57वामे चाऽमृतरूपा स्याज्जगदाप्यायनं परम्। दक्षिणे चरभागेन जगदुत्पादयेत्सदा 1.58अथ शुभाशुभनाडिकथनम्। मध्यमा भवति क्रूरा दुष्टा सर्वत्र कर्मसु । सर्वत्र शुभकार्य 1.59निर्गमे तु शुभा वामा प्रवेशे दक्षिणा शुभा । 5 शिवस्वरोदयः चन्द्रः समस्तु विज्ञेय 1.60चन्द्रः स्त्री पुरुषः सूर्यश्चन्द्रो गौरोऽसितो रविः । चन्द्रनाडीप्रवाहेण सौम्यका 1.61अथ स्वरोदयसमयकथनम्। सूर्यनाडीप्रवाहेण रौद्रकर्माणि कारयेत्। सुषुम्नायाः प्रवाहेण 1.62आदौ चन्द्रः सिते पक्षे भास्करो हि सितेतरे । प्रतिपत्तो दिनान्याहुस्त्रीणि त्रीणि 1.63सार्धद्विघटिके ज्ञेयः शुक्ले कृष्णे शशी रविः । वहत्यैकदिनेनैव यथा षष्टिघटीः क्रम 1.64वहेयुस्तद्घटीमध्ये पञ्चतत्त्वानि निर्देशयेत्। प्रतिपत्तो दिनान्याहुर्विपरीते विव 1.65शुक्लपक्षे भवेद्वामा कृष्णपक्षे च दक्षिणा । जानीयात्प्रतिपत्पूर्वं योगी तद्यतमान 1.66शशाङ्कं वारयेद्रात्रौ दिवा वारय भास्करम्। इत्याभ्यासरतो नित्यं स योगी नात्र संशय 1.67सूर्येण बध्यते सूर्यश्चन्द्रश्चन्द्रेण बध्यते । यो जानाति क्रियामेतां त्रैलोक्यं 1.68उदयं चन्द्रमार्गेण सूर्येणास्तमनं यदि । तदा ते गुणसङ्घाता विपरीतं विवर्जयेत् 1.69गुरुशुक्रबुधेन्दूनां वासरे वामनाडिका । सिद्धिदा सर्वकार्येषु शुक्लपक्षे विशेषतः 1.70अर्काङ्गारकसौरीणां वासरे दक्षनाडिका । स्मर्त्तव्या चरकार्येषु कृष्णपक्षे विशेषतः 1.71तत्त्वोदयक्रमकथनम्। प्रथमं वहते वायुर्द्वितीयं च तथानलः । तृतीयं वहते भूमिश्चतुर 1.72सार्द्धद्विघटिके पञ्चक्रमेणैवोदयन्ति च । 6 शिवस्वरोदयः क्रमादेकैकनाड्यां च तत्त 1.73अहोरात्रस्य मध्ये तु ज्ञेया द्वादशसङ्क्रमाः । वृषकर्कटकन्यालिमृगमीना निशाकरे 1.74मेषसिंहौ च कुम्भश्च तुला च मिथुनं धनुम्। उदये दक्षिणे ज्ञेयः शुभाशुभविनिर्णयः 1.75तिष्ठेत्पूर्वोत्तरे चन्द्रो भानुः पश्चिमदक्षिणे । दक्षनाड्याः प्रसारे तु न गच्छे 1.76वमाचारप्रवाहे तु न गच्छेत्पूर्वोत्तरे । परिपन्थिभयं तस्य गतोऽसौ न निवर्तते 1.77तत्र तस्मान्न गन्तव्यं बुधैः सर्वहितैषिभिः । तदा तत्र तु संयाते मृत्युरेव न संशय 1.78शुक्लपक्षे द्वितीयायामर्के वहति चन्द्रमाः । दृश्यते लाभदः पुसां सौम्ये सौख्यं प् 1.79सूर्योदये यदा सूर्यश्चन्द्रश्चन्द्रोदये भवेत्। सिध्यन्ति सर्वकार्याणि दिवारात्रि 1.80चन्द्रकाले यदा सूर्यः सूर्यश्चन्द्रोदये भवेत्। उद्वेगः कलहो हानिः शुभं सर्व निवा