← Shiva Svarodaya
Shiva Svarodaya

1.1–1.40

40 verses · Traditional

1.1महेश्वरं नमस्कृत्य शैलजां गणनायकम्। गुरुं च परमात्मानं भजे संसारतारकम् 1.2अथ ब्रह्माण्डनिर्णयः । देव्युवाच । देवदेव महादेव कृपां कृत्वा ममोपरि । सर्वसिद्ध 1.3कथं ब्रह्माण्डमुत्पन्नं कथं वा परिवर्तते । कथं विलीयते देव वद ब्रह्माण्डनिर्णयम् 1.4ईश्वर उवाच । तत्त्वाद्ब्रह्माण्डमुत्पन्नं तत्त्वेन परिवर्तते । तत्त्वे विलीयते द 1.5देव्युवाच । तत्त्वमेव परं मूलं निश्चितं तत्त्ववादिभिः । तत्त्वस्वरूपं किं देव तत 1.6ईश्वर उवाच । निरञ्जनो निराकार एको देवो महेश्वरः । तस्मादाकाशमुत्पन्नमाकाशाद्वायु 1.7वायोस्तेजस्ततश्चापस्ततः पृथ्वीसमुद्भवः । एतानि पञ्चतत्त्वानि विस्तीर्णानि पञ्चधा 1.8तेभ्यो ब्रह्माण्डमुत्पन्नं तैरेव परिवर्तते । विलीयते च तत्रैव तत्रैव रमते पुनः 1.91 शिवस्वरोदयः पञ्चतत्त्वमये देहे पञ्चतत्त्वानि सुन्दरि । सूक्ष्मरूपेण वर्तन्ते ज 1.10अथ स्वरज्ञानप्रशंसा । अथ स्वरं प्रवक्ष्यामि शरीरस्थस्वरोदयम्। हंसचारस्वरूपेण भवे 1.11गुह्याद्गुह्यतरं सारमुपकारप्रकाशनम्। इदं स्वरोदयं ज्ञानं ज्ञानानां मस्तके मणिः 1.12सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं ज्ञानं सुबोधं सत्यप्रत्ययम्। आश्चर्यं नास्तिके लोके आधारं त 1.13अथ शिष्यलक्षणम्। शान्ते शुद्धे सदाचारे गुरूभक्त्यैकमानसे । दृढचित्ते कृतज्ञे च द 1.14दुष्टे च दुर्जने क्रुद्धे नास्तिके गुरुतल्पगे । हीनसत्त्वे दुराचारे स्वरज्ञानं न 1.15अथ स्वरप्रशंसा । श‍ृणु त्वं कथितं देवि देहस्थं ज्ञानमुत्तमम्। येन विज्ञानमात्रेण 1.16स्वरे वेदाश्च शास्त्राणि स्वरे गान्धर्वमुत्तमम्। स्वरे च सर्वत्रैलोक्यं स्वरमात् 1.17स्वरहीनश्च दैवज्ञो नाथहीनं यथा गृहम्। शास्त्रहीनं यथा वक्त्रं शिरोहीनं च यद्वपुः 1.18नाडीभेदं तथा प्राणतत्त्वभेदं तथैव च । सुषुम्नामिश्रभेदं च यो जानाति स मुक्तिगः 1.19साकारे वा निराकारे शुभं वायुबलात्कृतम्। कथयन्ति शुभं केचित्स्वरज्ञाने वरानने 1.20ब्रह्माण्डखण्डपिण्डाद्याः स्वरेणैव हि निर्मिताः । सृष्टिसंहारकर्त्ता च स्वरसाक्ष 1.212 शिवस्वरोदयः स्वरज्ञानात्परं गुह्मं स्वरज्ञनात्परं धनम्। स्वरज्ञानत्परं ज्ञानं 1.22शत्रुं हन्यात्स्वबले तथा मित्रसमागमः । लक्ष्मीप्राप्तिः स्वरबले कीर्तिः स्वरबले 1.23कन्याप्राप्ति स्वरबले स्वरतो राजदर्शनम्। स्वरेण देवतासिद्धिः स्वरेण क्षितिपो वशः 1.24स्वरेण गम्यते देशो भोज्यं स्वरबले तथा । लघुदीर्घं स्वरबले मलं चैव निवारयेत् 1.25सर्वशास्त्रपुराणादि स्मृतिवेदाङ्गपूर्वकम्। स्वरज्ञानात्परं तत्त्वं नास्ति किञ्चि 1.26नामरूपादिकाः सर्वे मिथ्या सर्वेषु विभ्रमः । अज्ञानमोहिता मूढा यावत्तत्त्वं न विद 1.27इदं स्वरोदयं शास्त्रं सर्वशास्त्रोत्तमोत्तमम्। आत्मघटप्रकाशार्थं प्रदीपकलिकोपमम् 1.28यस्मै कस्मै परस्मै वा न प्रोक्तं प्रश्नहेतवे । तस्मादेतत्स्वयं ज्ञेयमात्मनोवाऽऽत 1.29न तिथिर्न च नक्षत्रं न वारो ग्रहदेवताः । न च विष्टिर्व्यतीपातो वैधृत्याद्यास्तथै 1.30कुयोगो नास्त्यतो देवि भविता वा कदाचन । प्राप्ते स्वरबले शुद्धे सर्वमेव शुभं फलम् 1.31अथ नाडीनिर्णयः । देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तरात्। ज्ञातव्याश्च बुधैर 1.32नाभिस्थानगकन्दोर्ध्वमङ्कुरादेव निर्गताः । द्विसप्ततिसहस्त्राणि देहमध्ये व्यवस्थि 1.33नाडीस्था कुण्डलीशक्तिर्भुजङ्गाकारशायिनी । ततो दशोर्ध्वगानाड्योदशैवाधः प्रतिष्ठित 1.34अथ नाडिस्थित्यादिकथनम्। 3 शिवस्वरोदयः द्वे द्वे तिर्यग्गते नाड्यश्चतुर्विंशति सङ 1.35तिर्यगूर्ध्वास्तथा नाड्यो वायुदेहसमन्विताः । चक्रवत्संस्थिता देहे सर्वाः प्राणसम 1.36अथ नाडिभेदकथनम्। तासां मध्ये दश श्रेष्ठा दशानां तिस्र उत्तमाः । इडा च पिङ्गला चै 1.37गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषा चैव यशस्विनी । अलम्बुषा कुहूश्चैव शङ्खिनी दशमी तथा 1.38अथ नाडिस्थानकथनम्। इडा वामे स्थिता भागे पिङ्गला दक्षिणे स्मृता । सुषुम्ना मध्यदे 1.39दक्षिणे हस्तिजिह्वा च पूषा कर्णे च दक्षिणे । यशस्विनी वामकर्णे आनने चाप्यलम्बुषा 1.40कुहूश्च लिङ्गदेशे तु मूलस्थाने तु शङ्खिनी । एवं द्वारं समाश्रित्य तिष्ठन्ति दशना