Sutra 1.10
ଅନୁବାଦ — ଅବିବେକୋ ମାୟା ସୌଷୁପ୍ତମ୍ (Aviveko māyā sauṣuptam)
ବିବେକର ଅଭାବ ହିଁ ମାୟା, ଯାହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା (ସୁଷୁପ୍ତି) ସଦୃଶ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରରେ ଭଗବାନ ଶିବ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଆମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ବା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ହିଁ ମାୟା କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନ ନିଜର ଅସଲ ପରିଚୟ ଭୁଲିଯାଇ ଦ୍ୱୈତ ଭାବରେ, ଅର୍ଥାତ୍ 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ଅନ୍ୟ' ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଅବିବେକ ହିଁ ମାୟାରୂପୀ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ବା ସୁଷୁପ୍ତି ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ମଣିଷ ନିଜର ବାସ୍ତବତାକୁ ଭୁଲି କେବଳ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ କରେ, ସେହିପରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଜ୍ଞାନତା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ଚୈତନ୍ୟକୁ ଢାଙ୍କି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ମାୟା କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ସଚେତନତାକୁ ସୀମିତ କରିଦେବାର ଏକ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥା ମାତ୍ର।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଆପଣ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ପରିସ୍ଥିତି ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବେ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତୁ। ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ, "ମୁଁ କଣ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମୋର ସୀମିତ ଅହଂକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖୁଛି, ନା ଏହା ପଛରେ ଥିବା ସେହି ଏକା ଚୈତନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି?" ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କାହା ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ବା ଭେଦଭାବ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ 'ସୁଷୁପ୍ତି' ବା ମାୟାର ଆବରଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସଚେତନ ଭାବେ ସେହି ବିଚାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.