Sutra 1.11
Translation
त्रितय भोक्ता वीरेशः (Tritaya bhokta vireshah) ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା (ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି) ର ଭୋକ୍ତା ହିଁ ବୀରେଶ ଅଟନ୍ତି।
Meaning
ଏହି ସୂତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଯେଉଁ ଚୈତନ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସୁଷୁପ୍ତି - ଏହି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ 'ବୀରେଶ' ବା ନିଜର ଚେତନାର ସ୍ୱାମୀ। ଏଠାରେ 'ବୀର' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ସାଧକ ଯିଏ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ଜୟ କରି ସାରିଛି। ସେ ଏହି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିବା ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।
ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ବୁଝିପାରେ ଯେ ସେ କେବଳ ଶରୀର କିମ୍ବା ମନ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି ଅନନ୍ତ ଚୈତନ୍ୟ ଯାହା ଏହି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ଅନୁଭବ କରେ। ସେ ଏହି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଆବଦ୍ଧ ନ ହୋଇ ସେଗୁଡ଼ିକର ଭୋକ୍ତା ବା ଅଧିପତି ହୋଇଯାଏ। ଏହା ହିଁ ଶାମ୍ଭବୋପାୟର ଗଭୀର ସ୍ଥିତି, ଯେଉଁଠାରେ ବାହ୍ୟ ଜଗତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆତ୍ମା ନିଜର ସ୍ଥିରତାରେ ରହିଥାଏ।
Contemplation
ଆଜି ଦିନସାରା, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠୁଛନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ - "ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ କିଏ ଦେଖୁଛି?"। ଯେଉଁ ସାକ୍ଷୀ ଚୈତନ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ କାମ କରୁଥିଲା, ସେହି ସମାନ ଚୈତନ୍ୟ ହିଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲା ଏବଂ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଶାନ୍ତ ଥିଲା। ସେହି ସ୍ଥିର ସାକ୍ଷୀ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଏହି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.