Sutra 1.12

भाषांतर

विस्मयः योगभूमिका।

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'आश्चर्य' किंवा 'विस्मय' हीच योगाची खरी भूमी आहे. काश्मीर शैव तत्त्वज्ञानात, विशेषतः शांभवोपायमध्ये, हे सूत्र अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. येथे 'विस्मय' म्हणजे केवळ एखाद्या नवीन गोष्टीचे आश्चर्य वाटणे नव्हे, तर अस्तित्वाच्या स्वरूपाबद्दल, चैतन्याच्या अनंत विस्ताराबद्दल आणि स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाबद्दल जागृत होणे होय. जेव्हा साधकाला हे जाणवते की हे संपूर्ण विश्व आणि त्यातील सर्व अनुभव स्वतःच्याच चैतन्याचा (शक्तीचा) विस्तार आहे, तेव्हा मनात एक दिव्य कंपन निर्माण होते. हे कंपन म्हणजेच विस्मय होय.

सामान्यतः आपण जगाकडे सवयीने पाहतो, जिथे सर्व काही ओळखीचे आणि जुने वाटते. परंतु जेव्हा ही सवय तुटते आणि प्रत्येक क्षण नव्याने अनुभवला जातो, तेव्हाच खरा योग सुरू होतो. शिवसूत्रांनुसार, हा विस्मय ही केवळ भावना नसून ती एक 'भूमिका' म्हणजेच आध्यात्मिक प्रगतीची पायरी आहे. ज्या क्षणी तुम्हाला स्वतःच्या अंतरात आणि बाहेरील जगात एकाच दिव्य चैतन्याचे स्फुरण दिसू लागते, त्या क्षणी तुमची दृष्टी बदलते. ही दृष्टी बदलणे म्हणजेच योगाच्या मार्गावर पाऊल ठेवणे होय. विस्मय हा बौद्धिक ज्ञानापेक्षा प्रत्यक्ष अनुभवावर आधारित असतो, जिथे 'मी' आणि 'ते' यातील भेद वितळून जातो आणि फक्त अस्तित्वाचे आश्चर्य शिल्लक राहते.

चिंतन

आजच्या दिवसात 'सवयीच्या दृष्टीने' पाहणे थांबवून 'विस्मयाच्या दृष्टीने' पाहण्याचा प्रयत्न करा. जेव्हा तुम्ही एखाद्या परिचित वस्तूकडे, जसे की आकाश, झाड, किंवा एखाद्या व्यक्तीचा चेहरा पहाल, तेव्हा जाणीवपूर्वक स्वतःला सांगा की "हे मी पूर्वी कधीच पाहिले नाही." त्या वस्तूमागील चैतन्य किंवा जीवनशक्ती अचानक आणि नव्याने प्रकट होत आहे, अशी भावना मनात आणा. जेव्हा मनाला एखादी गोष्ट 'जुनी' वाटेल, तेव्हा लगेच थांबा आणि त्या क्षणातील ताजेपणा शोधा. हा जो लहानसा धक्का किंवा आश्चर्य वाटेल, तोच तुमचा योगाभ्यास आहे. दिवसभरात असे कितीही क्षण येऊ द्या, जिथे तुम्ही फक्त पाहणारे नसून, अस्तित्वाच्या या खेळाचे आश्चर्यचकित साक्षीदार आहात.