Sutra 1.14

અનુવાદ

દ્રશ્ય એ જ શરીર છે.

અર્થ

આ સૂત્ર પ્રથમ ઉન્મેશના શામ્ભવ ઉપાયનો સાર પ્રગટ કરે છે. અહીં 'દ્રશ્ય' એટલે બહાર દેખાતી સમગ્ર સૃષ્ટિ, વિષયો અને ઘટનાઓ, જ્યારે 'શરીર' એટલે પોતાનું અસ્તિત્વ કે સ્વરૂપ. સામાન્ય માનવી બહારની દુનિયાને પોતાથી અલગ અને વસ્તુરૂપે જુએ છે, પરંતુ ત્રિકા દર્શન મુજબ આ ભ્રમ છે. શિવની ચેતના જ જગતરૂપે સ્ફુરે છે, તેથી બહાર જે કંઈ દેખાય છે તે વાસ્તવમાં શિવનું જ વિસ્તરણ છે અને તે તમારું જ વિશાળ શરીર છે.

જ્યારે સાધક આ સત્યને અનુભવે છે, ત્યારે વિષય અને વિષયી વચ્ચેનો ભેદ મિટી જાય છે. જગત એ કોઈ બહારનો પદાર્થ નથી જેને પ્રાપ્ત કરવો હોય કે જેનાથી દૂર ભાગવું હોય; તે તો ચૈતન્યનું જ પ્રગટ સ્વરૂપ છે. જેમ હાથ-પગ આપણા શરીરના અંગો છે તેમ વૃક્ષો, પર્વતો, લોકો અને ઘટનાઓ આપણા વિશ્વરૂપી શરીરના અંગો છે. આ દ્રષ્ટિમાં આવી જવાથી બંધનનો અંત આવે છે અને સર્વત્ર પોતાનું જ અસ્તિત્વ દેખાય છે.

ચિંતન

આજે જ્યારે તમે કોઈ વસ્તુ કે વ્યક્તિને જુઓ, ત્યારે ક્ષણભર માટે 'હું' અને 'તે' વચ્ચેની કાલ્પનિક રેખા ભૂંસી નાખવાનો પ્રયત્ન કરો. જે દ્રશ્ય તમારી સામે છે તે તમારાથી અલગ નથી, પણ તમારા ચેતનનું જ પ્રસરણ છે એવો નિશ્ચય કરો. બહારની દુનિયાને પરકીય માનવાને બદલે, તેને તમારા પોતાના વિશાળ શરીરના સ્પંદન તરીકે અનુભવો અને જુઓ કે આ અહંભાવ કેવી રીતે વિસ્તરીને સર્વવ્યાપક બને છે.