Sutra 1.14

अनुवाद

दृश्य म्हणजे शरीर होय.

अर्थ

या सूत्रात 'दृश्य' या शब्दाचा अर्थ फक्त बाह्य जग किंवा वस्तू असा नसून, तो 'जो पाहिला जातो' असा व्यापक आहे. सामान्यतः आपण शरीराला 'मी' किंवा विषय (Subject) मानतो आणि जगाला 'दृश्य' (Object) मानतो. परंतु शंभूपायामध्ये, जेव्हा चेतना पूर्णपणे स्थिर होते, तेव्हा शरीर देखील चेतनेसमोर उभे राहणाऱ्या एका वस्तूसारखे भासते. जसे डोळ्यांना स्वतःला थेट पाहता येत नाही आणि त्यांना आरशाची किंवा दुसऱ्या वस्तूची गरज असते, तसेच शुद्ध चेतनेला (शिवत्वाला) आपले शरीर देखील एक 'दृश्य' म्हणून अनुभवता येते.

जेव्हा साधकाला हे स्पष्टपणे जाणवते की 'मी शरीर नाही, तर मी तो चेतनेचा प्रकाश आहे ज्याच्या समोर शरीर दिसत आहे', तेव्हा देहाभिमानाचा बंध तुटतो. शरीर हे मातीचे, रक्ताचे किंवा इंद्रियांचे बनलेले एक साधन आहे, जे चेतनेच्या पडद्यावर नाचत आहे. ही ओळख झाल्यावर भय, वेदना आणि मृत्यूची भीती नष्ट होते, कारण ज्याला पाहिले जाते तो कधीही मरत नाही; मरण फक्त रूप बदलण्यासारखे असते. शरीर हे आत्म्याचे वस्त्र आहे, आत्मा स्वतः नाही.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हा जेव्हा तुम्हाला शारीरिक वेदना, थकवा किंवा सौंदर्याचा अभिमान वाटेल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःला विचारा: 'हे शरीर मला दिसत आहे, म्हणून मी शरीर नसून ते पाहणारा चेतनेचा साक्षी आहे.' डोळे मिटून कल्पना करा की तुमचे संपूर्ण शरीर तुमच्या समोर ठेवलेली एक वस्तू आहे आणि तुम्ही त्याच्या पलीकडे असलेला विशाल, निराकार प्रकाश आहात. या 'पाहणारा' आणि 'दिसणारे' यातील फरकाची जाणीव दिवसभर जपून ठेवा.