Sutra 1.18

ભાષાંતર

લોકાનંદઃ સમાધિ સુખમ્ — લોકોનો આનંદ એ જ સમાધિનું સુખ છે.

અર્થ

આ સૂત્ર શાંભવોપાયના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે એક ગહન સત્ય ઉઘાડે છે. સામાન્ય રીતે આપણે વિચારીએ છીએ કે સમાધિ એટલે ઇન્દ્રિયોથી દૂર ભાગીને કે વિશ્વને નકારીને મેળવવામાં આવતી શાંતિ. પરંતુ કાશ્મીર શૈવતંત્રનો દૃષ્ટિકોણ સંપૂર્ણપણે વિપરીત છે. અહીં કહેવામાં આવ્યું છે કે બાહ્ય વિશ્વમાં જે આનંદ અનુભવાય છે, તે ખરેખર તમારા પોતાના આત્મસ્વરૂપનો જ પ્રતિબિંબ છે. જગતમાં દેખાતો કોઈ પણ આનંદ અલગ નથી; તે પરમશિવના સ્વરૂપમાંથી જ ઊભરેલો છે. જ્યારે તમે કોઈ બાહ્ય વસ્તુ કે પ્રસંગમાં આનંદ અનુભવો છો, ત્યારે વાસ્તવમાં તમે તમારા જ અંતરના સમાધિ-સુખને સ્પર્શી રહ્યા હોય છો.

આ સૂત્ર દ્વૈત અને અદ્વૈત વચ્ચેની દીવાલ તોડી નાખે છે. 'લોક' એટલે સામાન્ય લોકો કે બાહ્ય જગત, અને 'આનંદ' એટલે તેમાં રહેલો રસ. જ્યારે સાધક એ સમજી જાય છે કે બાહ્ય આનંદનો સ્ત્રોત બહાર નથી પણ ભીતર છે, ત્યારે દરેક સામાન્ય આનંદ સમાધિમાં ફેરવાઈ જાય છે. વિશ્વને ત્યાગવાની જરૂર નથી, પણ વિશ્વને શિવમય જોવાની દૃષ્ટિ જોઈએ છે. જે સુખ તમે પ્રિયજનમાં, સુંદર દૃશ્યમાં કે મધુર સંગીતમાં અનુભવો છો, તે સમાધિનું જ સુખ છે જે બહાર પ્રગટ થયું છે. આ જોવાની રીત બદલાય છે, તો અનુભવ દિવ્ય બની જાય છે.

ચિંતન

આજે જ્યારે પણ તમને કોઈ સામાન્ય કાર્યમાં કે કોઈ વ્યક્તિના સંગમાં થોડો પણ આનંદ થાય, ત્યારે તરત જ એક ક્ષણ માટે રોકાઈ જજો. તે આનંદને બહારની વસ્તુ સાથે જોડવાને બદલે, તેને તમારા હૃદયમાંથી ઊભરતા પ્રકાશ તરીકે ઓળખજો. મનમાં ધીમેથી કહો કે 'આ આનંદ બહારથી આવ્યો નથી, આ મારા પોતાના સ્વરૂપનો આનંદ છે જે આ પ્રસંગમાં પ્રગટ થયો છે.' આ રીતે દરેક નાનામાં નાના આનંદને સમાધિના દ્વાર તરીકે અનુભવવાનો અભ્યાસ કરજો, જેથી ધીમે ધીમે સમગ્ર જીવન જ એક સતત સમાધિ બની રહે.