Sutra 1.19

અનુવાદ

શક્તિના સંધાનમાં શરીરની ઉત્પત્તિ થાય છે.

અર્થ

આ સૂત્ર સૃષ્ટિના મૂળ તત્વને સ્પષ્ટ કરે છે. અહીં 'શક્તિ' એટલે પરમ શિવની સ્વતંત્ર ઈચ્છાશક્તિ અને સ્ફુરણ, જેનાથી સમગ્ર વિશ્વ અસ્તિત્વમાં આવે છે. 'સંધાન' એટલે તે શક્તિનું એકત્રીકરણ કે કેન્દ્રીકરણ. જ્યારે ચૈતન્યની આ અનંત શક્તિ પોતાનામાં સંકુચિત થાય છે અથવા એકબિંદુમાં કેન્દ્રિત થાય છે, ત્યારે જડ અને મર્યાદિત એવા શરીરનો જન્મ થાય છે. શરીર કોઈ અલગ ભૌતિક વસ્તુ નથી, પરંતુ તે ચૈતન્યશક્તિના સંકોચનનું જ ઘનીભૂત સ્વરૂપ છે.

ત્રિકા દર્શન મુજબ, આપણું શરીર માત્ર માંસ અને હાડકાંનું બનેલું પિંજરું નથી, પરંતુ તે શિવશક્તિનું જ એક સ્પંદન છે. સામાન્ય માણસ અજ્ઞાનને કારણે શરીરને ચૈતન્યથી અલગ માને છે અને તેમાં અટવાઈ જાય છે, જ્યારે સાધક આ સૂત્ર દ્વારા સમજે છે કે શરીરની ઉત્પત્તિ શક્તિના સંકોચનથી થઈ છે. તેથી, શરીરને ત્યજવાને બદલે, તેના મૂળમાં રહેલી શક્તિને પાછી વિસ્તારવી એ જ સાધનાનો માર્ગ છે. જ્યાં સુધી શક્તિ સંકુચિત રહેશે ત્યાં સુધી મર્યાદિત અસ્તિત્વ (શરીર) રહેશે, અને જ્યારે તે સંધાન મુક્ત થઈ વિસ્તરશે, ત્યારે શરીર ચૈતન્યમય બની જશે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમારું ધ્યાન તમારા શરીર પર જાય, ત્યારે તરત જ વિચારો કે આ શરીર જડ પદાર્થ નથી પરંતુ ચૈતન્યશક્તિનું જ એક સ્પંદન છે. શ્વાસ લેતી વખતે કલ્પના કરો કે તમારા શરીરના દરેક કોષમાંથી સંકુચિત થયેલી શક્તિ મુક્ત થઈને વિસ્તરી રહી છે અને તમારી આસપાસના અવકાશમાં ભળી જઈ રહી છે. આ ચિંતન દ્વારા શરીરને બોજો નહીં પણ શક્તિનું વાહન તરીકે અનુભવો, જેથી મર્યાદાનો ભ્રમ ઓગળી જાય અને તમે પોતાની અસલી સ્વતંત્રતાનો અનુભવ કરી શકો.