Sutra 1.20

ભાષાંતર

ભૂતોનું સામૂહિક સંધાન (એકતા), ભૂતોનું પૃથક્ત્વ (અલગ અલગ અસ્તિત્વ) અને ભૂતોનો સંઘટ્ટ (આપસી ટકરાવ કે સંયોગ) – આ ત્રણેય શિવચૈતન્યના જ સ્પંદનો છે.

અર્થ

આ સૂત્ર આપણને જણાવે છે કે જડ પ્રકૃતિ કે ભૌતિક તત્વો જે આપણી આસપાસ દેખાય છે, તે વાસ્તવમાં શિવચૈતન્યથી અલગ કોઈ જડ વસ્તુ નથી. 'ભૂત' એટલે પંચમહાભૂતો કે અસ્તિત્વના તત્વો. જ્યારે આ તત્વો એકબીજા સાથે જોડાઈને કોઈ એક ઘટના કે વસ્તુ બનાવે છે (સન્ધાન), જ્યારે તેઓ અલગ અલગ દેખાય છે (પૃથક્ત્વ), કે જ્યારે તેઓ એકબીજા સાથે અથડાય છે કે પ્રતિક્રિયા આપે છે (સંઘટ્ટ), ત્યારે પણ તે પાછળ રહેલી શક્તિ એક જ છે. ત્રિકા દર્શન મુજબ, બ્રહ્માંડમાં કોઈ પણ જડતા નથી; દરેક ગતિ, દરેક સંબંધ અને દરેક અલગતા શિવની લીલા છે.

સાધક માટે આનો અર્થ એ થાય છે કે દ્વૈત અને અદ્વૈતનો ભેદ માત્ર દૃષ્ટિકોણનો છે. જ્યારે આપણે વસ્તુઓને અલગ માનીએ છીએ ત્યારે પણ તે શિવ છે, અને જ્યારે આપણે તેમનું એકીકરણ જોઈએ છીએ ત્યારે પણ તે શિવ જ છે. સંઘર્ષ કે ટકરાવ પણ ચૈતન્યનો જ એક રમતિયાળ પ્રકાર છે જેના દ્વારા શિવ પોતાની શક્તિને અનુભવે છે. આ સૂત્ર આપણને શીખવે છે કે બાહ્ય જગતને નકારવાને બદલે, તેની દરેક ઘટનામાં – ચાહે તે મિલન હોય કે વિભાજન – પરમ ચૈતન્યનો સાક્ષાત્કાર કરવો.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ બે વસ્તુઓ કે વિચારો વચ્ચે વિરોધ, ટકરાવ કે સંઘર્ષ જુઓ, કે પછી કોઈ વસ્તુઓનું મિશ્રણ જુઓ, ત્યારે તરત જ મનમાં કહો: 'આ અથડામણ કે મિલન પણ શિવનો જ સ્પંદન છે.' બાહ્ય ઘટનાઓને શૂન્ય કે જડ માનવાને બદલે, તેમની પાછળ રહેલા એક જ ચૈતન્યને અનુભવવાનો પ્રયાસ કરો. જ્યારે ગુસ્સો અને શાંતિ અથડાય, કે જ્યારે પ્રેમ અને દ્વેષ વચ્ચે સંઘર્ષ થાય, ત્યારે સાક્ષીભાવે જોવું કે આ બંને ધ્રુવો એક જ ચૈતન્યમાં નાચી રહ્યા છે.