Sutra 1.20
भाषांतर
भूत सन्धान भूत पृथक्त्व भूत संघट्टाः
अर्थ
या सूत्रात शिवत्व प्राप्तीच्या मार्गातील तीन अवस्था किंवा दृष्टिकोन सांगितले आहेत. 'भूत सन्धान' म्हणजे सर्व भूतें किंवा अस्तित्वे एकाच चैतन्यात गुंफलेली आहेत हे जाणणे. जगातील सर्व वस्तू आणि प्राणी वेगळे वाटत असले तरी त्यांच्या मूळ स्वरूपात ते एकाच शक्तीने जोडलेले आहेत, ही अखंड एकता ओळखणे म्हणजे सन्धान होय.
दुसरी अवस्था आहे 'भूत पृथक्त्व', ज्यामध्ये प्रत्येक वस्तूची किंवा प्राण्याची स्वतंत्र ओळख आणि विशिष्टत्व स्पष्ट होते. हे ज्ञान विरोधाभासी वाटत असले तरी, एकात्मतेतूनच वैविध्य प्रकट होते हे समजून घेणे आवश्यक आहे. जेव्हा साधकाला हे कळते की भिन्नता ही एकतेचाच एक खेळ आहे, तेव्हा तो भ्रमात पडत नाही.
तिसरा टप्पा आहे 'भूत संघट्ट', म्हणजे या एकते आणि भिन्नतेचा संयोग किंवा परस्परसंवाद. जेव्हा साधक एकाच वेळी सर्वत्र पसरलेल्या एका चैतन्याला आणि त्यातून प्रकट झालेल्या असंख्य रूपांना एकाच दृष्टीने पाहतो, तेव्हा त्याच्यामध्ये एक दिव्य संघट्ट घडतो. या अवस्थेत द्वैत आणि अद्वैत यांच्यातील ताण संपुष्टात येतो आणि विश्व हे शिवाचेच नृत्य आहे हे प्रत्यक्षानुभवाने सिद्ध होते.
चिंतन
दिवसभरात जेव्हा तुम्ही एखाद्या व्यक्तीशी संवाद साधाल किंवा एखाद्या वस्तूकडे पाहाल, तेव्हा क्षणभर थांबा. प्रथम त्या व्यक्तीचा किंवा वस्तूचा स्वतंत्र स्वभाव (पृथक्त्व) ओळखा, नंतर लगेचच हे लक्षात आणा की ज्या चैतन्याने तुम्हाला जगवले आहे, त्याच चैतन्याने त्यांनाही जगवले आहे (सन्धान). या दोन जाणीवांचा जो मेळ घालाल, तोच तुमचा आजचा 'संघट्ट' असेल. बाहेरची भिन्नता आणि आतली एकता यांना एकाच वेळी स्वीकारून पाहण्याचा हा सराव करा.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.