Sutra 1.21

भाषांतर

शुद्ध विद्येच्या उदयाने चक्रेशत्वाची सिद्धी प्राप्त होते.

अर्थ

येथे 'शुद्ध विद्या' म्हणजे द्वैताच्या कलंकाने न मळलेले, केवळ 'अहं ब्रह्मास्मि' किंवा 'मीच शिव आहे' या अखंड चैतन्याचे स्वतःचेच प्रकटीकरण होय. जेव्हा मनातील भेदाभेदाचे संस्कार नाहीसे होतात आणि केवळ शुद्ध अस्तित्वाचा उदय होतो, तेव्हा जीवाची मर्यादित अवस्था संपुष्टात येते. ही विद्या बाहेरून मिळवलेले ज्ञान नसून, आत्म्याच्या गाभ्यातून नैसर्गिकरित्या फुलणारे तेज आहे.

'चक्रेशत्व' म्हणजे इंद्रियांच्या समूहाचे (चक्रांचे) स्वामी होणे. सामान्यतः माणूस आपल्या इंद्रियांचा आणि मनाचा गुलाम असतो; राग, लोभ आणि भय यांच्यावर त्याचे नियंत्रण नसते. परंतु जेव्हा शुद्ध विद्येचा उदय होतो, तेव्हा ही स्थिती पालटते. साधकाला आता इंद्रियांचे दमन करावे लागत नाही, तर ती आपोआप त्याच्या चैतन्याच्या आज्ञेत वाहू लागतात. ज्याप्रमाणे राजा आला की सेवक आपोआप शिस्तीत उभे राहतात, तसे शुद्ध विद्येच्या प्रकाशात सर्व मानसिक वृत्ती आणि इंद्रिये चैतन्याच्या सेवेला तत्पर होतात. हीच खरी सिद्धी आहे.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्हाला राग येईल, भीती वाटेल किंवा एखादी इंद्रिये एखाद्या विषयाकडे ओढली जाईल, तेव्हा त्याला थांबवण्याचा किंवा लढण्याचा प्रयत्न करू नका. त्याऐवजी, क्षणभर थांबा आणि स्वतःला विचारा, 'हे संवेदन कोणाच्या जाणीवीत घडत आहे?' ज्या ठिकाणी हे घडत आहे, तो 'मी' कोण आहे? फक्त या शुद्ध जाणीवेकडे पहा. जेव्हा तुम्ही या जाणीवेत स्थिर होता, तेव्हा पाहा की ती भावना किंवा वृत्ती आपोआपच शांत होते आणि तुमच्या नियंत्रणात येते. इंद्रियांना दाबू नका, तर त्यांच्या मागे असलेल्या प्रकाशाकडे वळा; तेव्हा तुम्हीच त्यांचे स्वामी आहात हे अनुभवाल.