Sutra 1.4

भाषांतर

ज्ञानाचे अधिष्ठान म्हणजे मातृका.

अर्थ

या सूत्रात 'मातृका' म्हणजे केवळ वर्णमाला नसून, ती चेतनेची ती मूलभूत कंपने आहेत ज्यांच्याद्वारे विश्वाची रचना होते. 'ज्ञानाधिष्ठान' म्हणजे खऱ्या ज्ञानाचा पाया किंवा आसन. शैव तत्त्वानुसार, परमशिव ज्या क्षणी स्वतःला ओळखतो ('अहं' - मी), त्या क्षणी स्पंदन सुरू होते आणि त्या स्पंदनातूनच वर्णांचा उगम होतो. म्हणून, आपल्याला होणारे सर्व ज्ञान, विचार आणि अनुभव यांना आधार देणारी शक्ती ही 'मातृका' आहे. ही मातृका बाहेरून आलेली नसून, ती आपल्याच अंतर्मनातील शुद्ध चेतनेची अभिव्यक्ती आहे.

साधारणपणे आपण शब्दांना आणि विचारांना मर्यादित मानतो, पण या सूत्रानुसार हे शब्दच मुळात दिव्य ऊर्जेचे रूप आहेत. जेव्हा आपण एखादी गोष्ट जाणतो, तेव्हा ते ज्ञान एका विशिष्ट स्वरूपात (विचार किंवा शब्द) प्रकट होते. हे स्वरूप धारण करण्याची क्षमता मातृकाशक्तीमध्ये आहे. जोपर्यंत आपण या शक्तीला बाह्य वस्तू म्हणून पाहतो, तोपर्यंत आपण भ्रमात असतो. जेव्हा आपण हे ओळखतो की विचार करणारी शक्ती आणि तो विचार या दोघांचा उगम एकाच चैतन्यातून होतो, तेव्हा मातृका ही बंधने टाकणारी न राहता, मुक्तीचा मार्ग बनते.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हाही तुमच्या मनात कोणताही विचार येईल किंवा तुम्ही कोणाशी संवाद साधाल, तेव्हा क्षणभर थांबा. फक्त त्या शब्दाच्या अर्थावर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, त्या शब्दाच्या मागे असणाऱ्या 'जाणीवेकडे' लक्ष द्या. विचार उगम पावण्यापूर्वीचे आणि विचार संपल्यानंतरचे जे मौन आहे, तेच खरे 'ज्ञानाधिष्ठान' आहे. असा सराव करा की, "हा विचार माझ्या बाहेरून आलेला नाही, तर माझ्याच अंतर्गत चेतनेच्या (मातृकाशक्तीच्या) लहरी आहेत." यामुळे विचारांचे गुलामगिरीतून मुक्त होऊन, तुम्ही त्या विचारांचे साक्षीदार बनाल.