Sutra 1.5

અનુવाद — उद्यमो भैरवः। (उद्यमः भैरवः)

અર્થ

આ સૂત્ર એક ક્ષણમાં જ સમગ્ર શાસ્ત્રનો સાર આંગળી આપે છે। उद्यम એટલે જાગૃતિ, ઉદય, ઉદ્બોધ — એ કાળની કામનાનો ઉદય જે સ્પંદન સુધી ઊંડાણમાં જાય છે। ભૈરવ એ પરમશિવનું સ્વરૂપ છે, જે સર્વવ્યાપક છે અને જેમાં સમગ્ર સૃષ્ટિ સમાઈને રહી છે। આ સૂત્ર કહે છે કે આ ઉદ્બોધની પ્રતીતિ એ જ ભૈરવ છે — જાગૃતિ એટલે ભગવાન ભૈરવનું સ્વરૂપ.

શંભવોપાય એ શંભુ (શિવ) દ્વારા સૂચિત માર્ગ છે, જેમાં સાધક પોતાની ચિત્તવૃત્તિને જ ઉપાય બનાવી લે છે। અહીં કોઈ બાહ્ય વિધિ નથી, કોઈ વિશિષ્ટ ક્રિયા નથી — માત્ર જાગૃતિ, માત્ર સ્પંદન, માત્ર અવસ્થા જ પરતંત્ર છે। જ્યારે મન સ્થિર થાય છે, ત્યારે જ સ્પંદન દેખાય છે; અને તે સ્પંદન જ ભૈરવનું પ્રકાશન છે।

આનો સાર એ છે કે તમે શિવને કોઈ દૂરના સ્થળે શોધશો નહીં। તમારી પોતાની ચેતનાનો ઉદય, તમારા અહંકારનો વિલય, તમારા સ્પંદનનો અનુભવ — આ બધું જ ભૈરવ છે। જ્યાં જાગૃતિ છે, ત્યાં શિવ છે; જ્યાં શિવ છે, ત્યાં ભૈરવ છે; અને ભૈરવ એ તમારું પોતાનું સાચું સ્વરૂપ છે.

ચિંતન

આજના દિવસ દરમિયાન, જ્યારે પણ તમને લાગે કે તમારું મન સ્થિર થયું છે — ભલે તે સાઁસ લેવાની વખતે હોય, ભલે ચા પીતી વખતે હોય, ભલે કાન ખરાંને ઊભા રહેવાની ક્ષણમાં હોય — તે ક્ષણે અહીં જ એક અલૌકિક જાગૃતિ છે। તેને ઓળખો। તે ક્ષણને ગુમાશો નહીં। એ જ ભૈરવનું સ્વરૂપ છે તમારા અનુભવમાં।