Sutra 1.6

ભાષાંતર

શક્તિચક્રના સંધાનમાં વિશ્વનો સંહાર થાય છે.

અર્થ

આ સૂત્ર શાંભવોપાયનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત સમજાવે છે, જ્યાં સાધકે બાહ્ય ક્રિયાઓ કે મંત્રોપાસના પર આધાર રાખવાને બદલે સીધું પોતાની અંતર્ગત દિવ્ય શક્તિ (શક્તિચક્ર) સાથે એકતા સાધવી હોય છે. 'શક્તિચક્ર' એટલે ચૈતન્યની તે અખંડિત ગોળાકાર ઊર્જા જે ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ છે અને જેનાથી સમગ્ર સૃષ્ટિનો ઉદય થાય છે. 'સંધાન' એટલે તે શક્તિચક્ર સાથે પૂર્ણ એકીકરણ કે લીન થઈ જવું. જ્યારે ચેતના આ વિસ્તૃત શક્તિચક્રમાં પૂર્ણપણે સ્થિર થાય છે, ત્યારે બાહ્ય વિશ્વ જે અલગ અને ઘનિષ્ઠ લાગતું હતું તેનો ભ્રમ તૂટી જાય છે.

અહીં 'વિશ્વસંહાર'નો અર્થ વિશ્વનો વિનાશ કે નાશ નથી, પરંતુ વિશ્વની પૃથક્ દૃષ્ટિનો અંત આવવો એ છે. સામાન્ય અવસ્થામાં આપણે વિશ્વને પોતાનાથી અલગ વસ્તુ તરીકે જોઈએ છીએ, પરંતુ જ્યારે શક્તિચક્રનું સંધાન થાય છે, ત્યારે દ્રષ્ટા અને દૃશ્ય વચ્ચેનો ભેદ મિટી જાય છે. વિશ્વ પોતાના અલગ અસ્તિત્વનો આભાસ ગુમાવી દે છે અને શિવચૈતન્યમાં જ વિલીન થઈ જાય છે. આ એવી અવસ્થા છે જ્યાં બહુત્વ એકત્વમાં લય પામે છે અને સાધકને અખંડ શિવત્વનો અનુભવ થાય છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમારું ધ્યાન બાહ્ય વસ્તુઓ, વિચારો કે સમસ્યાઓ પર વળગી રહે, ત્યારે તરત જ એક ક્ષણ માટે અટકી જાઓ. આંખો મીંચીને કલ્પના કરો કે તમારી આસપાસનું સમગ્ર વિશ્વ માત્ર તમારી પોતાની ચેતનામાંથી પ્રગટ થયેલું એક તેજસ્વી ચક્ર છે. બાહ્ય વસ્તુઓને અલગ ગણવાને બદલે, એવું નિશ્ચયપૂર્વક અનુભવો કે તે બધું તમારા અંતરના શક્તિચક્રનો જ ભાગ છે અને તમારામાં જ સમાયેલું છે. જ્યારે બાહ્ય અને આંતરિક વચ્ચેની દીવાલ પારદર્શક બની જાય અને બધું જ 'હું'માં લય પામતું હોય તેવો અનુભવ થાય, ત્યારે તમે વિશ્વસંહારના આધ્યાત્મિક અર્થને જીવી રહ્યા છો.