Sutra 1.8

भाषांतर

ज्ञान हेच जागृत अवस्था आहे.

अर्थ

या सूत्रात शिव सांगतो की, आपण ज्याला सामान्यतः 'जागृत अवस्था' म्हणतो, ती प्रत्यक्षात शुद्ध चैतन्याचे किंवा दिव्य ज्ञानाचेच एक रूप आहे. सहसा आपण जागृत असताना बाह्य जगाशी संवाद साधतो आणि वस्तूंना आपल्यापासून वेगळे मानतो, परंतु शंभूपाय या उच्च मार्गात हे दृश्य बदलते. येथे 'जाग्रत्' म्हणजे केवळ डोळे उघडे ठेवून बसणे नव्हे, तर अंतर्मनातील अखंड प्रकाशाची ओळख पटवून घेणे होय. जेव्हा साधकाला हे कळते की ज्ञानस्वरूप शिवच सर्वत्र स्पंदन करत आहे, तेव्हा त्याची सामान्य जागृत अवस्था दिव्य जागरणात रूपांतरित होते.

कश्मीर शैवमतानुसार, ही अवस्था द्वैताच्या भ्रमातून मुक्त असते. सामान्य माणूस जागृत असताना 'मी' आणि 'ते' असा भेद पाहतो, पण या सूत्राचा अनुभव घेणाऱ्या योग्यासाठी संपूर्ण विश्व हे त्याच्याच अंतर्गत ज्ञानाचे बाह्य प्रतिबिंब असते. ज्ञान म्हणजे केवळ माहिती नव्हे, तर तो एक सजीव, स्पंदनशील अनुभव आहे जो प्रत्येक क्षणी घडत असतो. जेव्हा हा ज्ञानप्रकाश पूर्णपणे उमगतो, तेव्हा जागृत अवस्थेतील प्रत्येक क्रिया, प्रत्येक संवेदना ही ईश्वरी चैतन्याचीच लीला बनते आणि संसारात राहूनही साधक शिवस्वरूपात स्थिर राहतो.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हाही तुम्ही डोळे उघडून जगाकडे पहाल, तेव्हा एक क्षण थांबा आणि स्वतःला आठवण करून द्या की, "हे जग माझ्यापासून वेगळे नाही, तर हे माझ्याच अंतर्गत ज्ञानाचे प्रकटीकरण आहे." एखाद्या वस्तूकडे किंवा व्यक्तीकडे पाहताना, फक्त त्यांच्या बाह्य स्वरूपाकडे न पाहता, त्यांच्यामागे असणाऱ्या चैतन्याचा किंवा 'जाणिवेचा' साक्षीदार बना. जेव्हा राग, आनंद किंवा थकवा येईल, तेव्हा त्या भावनेला दूर ढकलण्याऐवजी, त्या भावनेला जाणणाऱ्या 'ज्ञानाकडे' लक्ष वळवा. अशा प्रकारे तुमची सर्व दिनचर्या एका सततच्या ध्यानात किंवा जागरणात रूपांतरित होईल.