Sutra 1.8
ଅନୁବାଦ
ଜ୍ଞାନଂ ଜାଗ୍ରତ୍ (Jnanam Jagrat) ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ହିଁ ଜ୍ଞାନ ଅଟେ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଶାମ୍ଭବୋପାୟର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ଏକ ଗଭୀର ମନସ୍ତାତ୍ୱିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରେ। ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଅନୁଭୂତିର ଏକ ସୀମିତ ସ୍ତର ବୋଲି ଭାବୁ, କିନ୍ତୁ କାଶ୍ମୀର ଶୈବ ଦର୍ଶନ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ ସଚେତନତା ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତୀତି ମଧ୍ୟ ଚୈତନ୍ୟର ହିଁ ବିସ୍ତାର ବୋଲି ବୋଧ ହୁଏ।
ଏଠାରେ 'ଜ୍ଞାନ' କହିଲେ କୌଣସି ବୌଦ୍ଧିକ ସୂଚନା ନୁହେଁ, ବରଂ 'ପ୍ରତ୍ୟଭିଜ୍ଞା' ବା ଆତ୍ମ-ସ୍ୱୀକୃତିକୁ ବୁଝାଏ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ସାଧକ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବକୁ ହରାଇ ନଥାଏ ଏବଂ ଦେଖୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁରେ ଶିବଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ଦେଖିପାରେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହା ସଂସାରକୁ ମାୟା ବୋଲି ତ୍ୟାଗ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ସଂସାରକୁ ଚେତନାର ଏକ ବିଭବ ଭାବରେ ଦେଖିବା।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସ୍ତୁ ବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେବଳ ଏକ ପଦାର୍ଥ ଭାବରେ ନ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ମୂଳରେ ଥିବା ସେହି ଏକମାତ୍ର ଚୈତନ୍ୟର ସ୍ପନ୍ଦନକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ମନେ ରଖ ଯେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବା ଅନୁଭୂତି ତୁମର ନିଜସ୍ୱ ଶିବ-ସ୍ୱରୂପରୁ ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ 'ମୁଁ ଦେଖୁଛି' ବୋଲି ଭାବିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ଏହି ଦେଖିବା ହିଁ ମୋର ଚୈତନ୍ୟ' ବୋଲି ଅନୁଭବ କର।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.