Sutra 1.9

અનુવાદ

સ્વપ્નઃ વિકલ્પઃ

અર્થ

આ સૂત્ર જણાવે છે કે સ્વપ્ન એ વિકલ્પ છે, એટલે કે મનની કાલ્પિક ક્રિયા. જ્યારે આપણે સૂક્ષ્મ જાગૃતિમાં હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણે જે જોઈએ છીએ, સાંભળીએ છીએ, અનુભવીએ છીએ તે બધું એક વિશાળ સ્વપ્ન સમાન છે. આ વિકલ્પ માત્ર બાહ્ય વસ્તુઓનો જ નહીં, પરંતુ આપણી આંતરિક ચિત્તવૃત્તિઓનો પણ સમાવેશ કરે છે. જેમ સ્વપ્નમાં આપણે વસ્તુઓને સાચી જેમ માનીએ છીએ, તેમ જાગૃતિમાં પણ આપણે વિકલ્પોને વાસ્વાતા માનીએ છીએ. તાન્ત્રિક દૃષ્ટિએ, આ બંને અવસ્થાઓ માયામાં વિસ્તરેલી છે, પરંતુ જાગૃતિનો વિકલ્પ વધુ સ્થાયી અને ઘણી વાર અવિચ્છિન્ન જેવો હોય છે.

શિવ સૂત્રોની દૃષ્ટિએ, આ સૂત્ર આપણને કામ કરતાં જ કંઈક દર્શાવવાનું છે. જો કે સ્વપ્ન અને જાગૃતિ બંને વિકલ્પ છે, તો પછી શું તફાવત છે? તફાવત એટલો છે કે સ્વપ્નમાં આપણે ક્યારેક જાણીએ છીએ કે આ સ્વપ્ન છે, જ્યારે જાગૃતિમાં આપણે આ જ વિકલ્પને સત્ય માની લીધું છે. આ સૂત્ર આપણને જાગૃતિના સ્વપ્નને ઓળખવા માટે પ્રેરિત કરે છે. જ્યારે આપણે જાણીશું કે આ બધું મનનું રપાંતરણ છે, ત્યારે આપણે પોતાની અસ્લી સ્વભાવશીલતાને અનુભવી શકીશું, જે બધા વિકલ્પોની પેઠે છે. આ એક મહત્વની ઓળખ છે જે શાંભવોપાયમાં માર્ગદર્શન આપે છે, જ્યાં સાધકે ચિત્તને જ સાધન અને સાધ્ય બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

ચિંતન

આજે દરેક અનુભવને સ્વપ્ન સમાન જુઓ. જ્યારે કોઈ વિચાર આવે, ત્યારે તેને એક સ્વપ્નના દૃશ્ય સમાન જુઓ. જ્યારે કોઈ શબ્દ સાંભળો, ત્યારે તેને સ્વપ્નમાં સાંભળેલા શબ્દ સમાન લો. આ નિરીક્ષણ કરો કે આ વિકલ્પો ક્યાંથી આવે છે અને ક્યાં જતા રહે છે. તેમની મધ્યે જે શાંતિ છે તેનો અનુભવ કરો. જ્યારે કોઈ વિશેષ કટુ વિચાર આવે, ત્યારે એટલે કે જેમ સ્વપ્નમાં કંઈક ખોટું થાય ત્યારે આપણે જાણીએ છીએ કે આ સ્વપ્ન છે, તેમ જ અહીં પણ જાણી લો કે આ મનનું રપાંતરણ છે. આ ઓળખ જ તમારા અસ્લી સ્વરૂપની તરફ દોરી જશે.