Sutra 1.9
Translation
ସ୍ୱପ୍ନୋ ବିକଳ୍ପଃ (Svapno vikalpah) ସ୍ୱପ୍ନ ହେଉଛି ବିକଳ୍ପ (ମାନସିକ ଚିନ୍ତନ ବା ଦ୍ୱୈତଭାବ)।
Meaning
ଏହି ସୂତ୍ରରେ ଭଗବାନ ଶିବ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଆମର ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ଆମେ ଯାହାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ। ଏଠାରେ 'ବିକଳ୍ପ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମନର ସେହି ବୃତ୍ତି ଯାହା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଯେପରିକି "ଏହା ମୁଁ" ଏବଂ "ଏହା ଅନ୍ୟ କିଛି"। ଏହି ଦ୍ୱୈତବୋଧ ବା ବିଚାରଧାରା ହିଁ ସଂସାରର ମୂଳ।
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ନିଜର ଅଖଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ବିଚାର ବା ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ଫସିଯାଏ। ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆମେ ନିଜକୁ ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦେଖୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ ମିଥ୍ୟା, ସେହିପରି ଏହି ଜଗତର ଦ୍ୱୈତ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମ-ବିସ୍ମୃତିର ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ମାତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବାସ୍ତବିକ ଚେତନା ଉଦୟ ହୁଏ।
Contemplation
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ତୀବ୍ର ବିଚାର, ପକ୍ଷପାତ ବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଚିନ୍ତା ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ସଚେତନ ହୁଅନ୍ତୁ ଯେ, "ଏହା କେବଳ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବା ମାନସିକ ସ୍ୱପ୍ନ।" ସେହି ବିଚାରକୁ ଦବାନ୍ତୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ ନକରି କେବଳ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନର ଚିତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଦୂରତା ଅନୁଭବ ହେବ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.