Sutra 2.1
ଅନୁବାଦ — ଚିତ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରଃ (Cittam Mantrah)
ଚିତ୍ତ ବା ମନ ହିଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଟେ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ର ଶାକ୍ତୋପାୟର ପ୍ରାରମ୍ଭ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସାଧକ ନିଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚେତନା ସହିତ ମନ୍ତ୍ରର ଏକତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରେ। ସାଧାରଣତଃ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ବା ଧ୍ୱନି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଯେତେବେଳେ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶିବ-ଚେତନାରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଚିତ୍ତ ହିଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମନ୍ତ୍ର କୌଣସି ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଚେତନ ମନର ଏକ ସ୍ଥିତି। ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତ ନିଜର ସୀମିତ ବୃତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନନ୍ତ ଚେତନା ସହିତ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଚିତ୍ତର ସ୍ପନ୍ଦନ ହିଁ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଚିତ୍ତ ସ୍ୱତଃ ମନ୍ତ୍ରମୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଭ୍ୟାସ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିଚାର ଆସିବ, ସେହି ବିଚାରକୁ ଦେଖିବା ବନ୍ଦ କରି ସେହି ବିଚାର ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା 'ଦ୍ରଷ୍ଟା' ବା 'ଚିତ୍ତ' ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ମନେ ରଖନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶକ୍ତିର ସ୍ପନ୍ଦନ। ନିଜର ମନକୁ କେବଳ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଙ୍କର ଏକ ସ୍ପନ୍ଦନ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ଚିତ୍ତ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମନ୍ତ୍ର, ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଭିତରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.