Sutra 2.10

തർജ്ജമ

വിദ്യാ സംഹാരേ തദ്ഉത്ഥ സ്വപ്ന ദർശനം. (വിദ്യയുടെ സംഹാരകാലത്ത്, അതിൽ നിന്നുദ്ഭവിക്കുന്നത് സ്വപ്നദർശനമാണ്.)

അർത്ഥം

ശിവസൂത്രങ്ങളിലെ രണ്ടാം അധ്യായമായ ശാക്തോപായത്തിൽ, ചിത്രവൃത്തികളുടെ ലയത്തെക്കുറിച്ചും ബോധത്തിന്റെ വികാസത്തെക്കുറിച്ചും പറയുന്നു. ഇവിടെ 'വിദ്യാ' എന്നത് ഭേദബോധത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പരിമിതമായ അറിവുകളെയും, വസ്തുനിഷ്ഠമായ ലോകബോധത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ബാഹ്യലോകബോധം അഥവാ ജാഗ്രത് അവസ്ഥയിലെ വിഷയാസക്തി 'സംഹാരം' ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, അതായത് പുറമേയുള്ള ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സ് പിൻവലിയുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് 'സ്വപ്നം'. ഇത് സാധാരണ രാത്രിയിൽ കാണുന്ന സ്വപ്നം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ബാഹ്യലോകം മറഞ്ഞ് ആന്തരികമായ സങ്കൽപ്പങ്ങളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മാനസികാവസ്ഥയാണ്.

താന്ത്രിക ദർശനപ്രകാരം, ജാഗ്രത് അവസ്ഥയിലെ ഏകാഗ്രത ലയിക്കുമ്പോൾ യോഗി സ്വപ്നാവസ്ഥയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇവിടെ 'തദ്ഉത്ഥ' എന്ന പദം പ്രധാനമാണ്; അതായത് ആ വിദ്യാസംഹാരത്തിൽ നിന്നാണ് പുതിയൊരു ദർശനം ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നത്. ബാഹ്യവസ്തുക്കളുടെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെ, ചിത്തശക്തി തന്നെ വിഷയങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ശാക്തോപായത്തിൽ ഇതൊരു ഉപായമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം, ബാഹ്യലോകം മിഥ്യയാണെന്നും, എല്ലാം ചിത്തിന്റെ വികാസമാണെന്നും തിരിച്ചറിയാൻ, വസ്തുക്കളെ ഒഴിവാക്കി മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ലോകത്തെ സാക്ഷ്യം വഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് പൂർണ്ണമായ അദൃശ്യമായ ബോധത്തിലേക്കുള്ള (തുരീയം) ഒരു പടിയാണ്.

ധ്യാനം

ഇന്ന് ദിവസത്തിൽ പല തവണ, പുറമേയുള്ള ശബ്ദങ്ങളിലും കാഴ്ചകളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് നിർത്തി, കണ്ണുകൾ അടച്ച് നിമിഷനേരം ഇരിക്കുക. പുറലോകം മറഞ്ഞപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന ആദ്യത്തെ ചിത്രത്തെയോ വികാരത്തെയോ നിരീക്ഷിക്കുക. അത് പുറത്തുനിന്ന് വന്നതല്ല, നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്നും ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റതാണെന്ന് ബോധപൂർവ്വം തിരിച്ചറിയുക. "ഈ സ്വപ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും ഞാനാണ്, ഇത് കാണുന്നവനും ഞാനാണ്" എന്ന ഭാവനയോടെ ആ ആന്തരിക ദർശനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുക. ബാഹ്യലോകം മാറിയാലും സാക്ഷിഭാവം മാറുന്നില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവ് ദിവസം മുഴുവൻ നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുക.