Sutra 2.2

અનુવાદ

પ્રયત્ન એ જ સાધક છે.

અર્થ

આ સૂત્ર શાક્તોપાયના માર્ગનું હૃદયસ્થાન છે, જ્યાં ચૈતન્યની શક્તિ (શક્તિ) જ મુખ્ય સાધન બને છે. અહીં 'પ્રયત્ન' એટલે સામાન્ય શારીરિક કે માનસિક કસરત નહીં, પરંતુ પોતાના સ્વરૂપને ઓળખવા માટેની તીવ્ર અને એકાગ્ર ચેતનાનો પ્રવાહ છે. જ્યારે સાધક જાણે છે કે તે શિવથી અલગ નથી, ત્યારે તેનો દરેક પ્રયત્ન બાહ્ય વસ્તુને પ્રાપ્ત કરવાનો નહીં, પણ પોતાની અંદર રહેલી પૂર્ણતાને પ્રગટ કરવાનો હોય છે. આ પ્રયત્નમાં કોઈ દ્વૈત નથી; કરનાર અને કરવાની પ્રક્રિયા એક જ શક્તિના સ્પંદન છે.

શાક્તોપાયમાં ઈચ્છાશક્તિનું શુદ્ધિકરણ થાય છે. સામાન્ય મનુષ્યનો પ્રયત્ન અજ્ઞાનના કારણે વિખેરાયેલો હોય છે, જ્યારે સાધકનો પ્રયત્ન એકબિંદુ પર કેન્દ્રિત હોય છે. આ સૂત્ર કહે છે કે જે સતત ચેતના સાથે પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર રહેવાનો પ્રયાસ કરે છે, તે પ્રયત્ન જ તેને સિદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. અહીં સાધન અને સાધ્ય વચ્ચેનો ભેદ મિટી જાય છે, કારણ કે શક્તિનો પ્રવાહ જ સાધકને તેના લક્ષ્ય સુધી પહોંચાડે છે. પ્રયત્ન એટલે શક્તિનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને કરવામાં આવતું ધ્યાન.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ કાર્ય શરૂ કરો અથવા કોઈ પડકારનો સામનો કરો, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રોકાઈને જુઓ કે શું તમારો પ્રયત્ન ભય કે અભાવની ભાવનામાંથી નીકળે છે કે પછિ પૂર્ણતાની અનુભૂતિમાંથી? જ્યારે પણ મન વિચલિત થાય, ત્યારે મનમાં સ્પષ્ટતાથી કહો: 'આ પ્રયત્ન મારી અંદરની શક્તિનું પ્રગટીકરણ છે.' દરેક ક્રિયાને બોજ નહીં, પણ ચૈતન્યના નૃત્ય તરીકે જુઓ, જ્યાં તમે માત્ર સાક્ષી નથી પણ તે શક્તિસ્વરૂપ પ્રયત્ન પોતે જ છો.