Sutra 2.2

भाषांतर

प्रयत्नः साधकः

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'साधना म्हणजे प्रयत्न'. शिवोपाय किंवा शक्तोपाय या मार्गावर चढणाऱ्या साधकासाठी ही गोष्ट अत्यंत महत्त्वाची आहे. येथे 'प्रयत्न' म्हणजे केवळ बाह्य कष्ट किंवा शारीरिक परिश्रम नव्हे, तर चेतनेला एकाग्र करण्यासाठी आणि मनातील विकल्पांना (द्वैताच्या कल्पनांना) वितळवण्यासाठी केलेली सततची आणि तीव्र मानसिक कसरत होय. जेव्हा आत्म्याची पूर्ण जाणीव सहज होत नाही, तेव्हा इच्छाशक्तीचा वापर करून चित्ताला शिवाच्या दिशेने वळवणे आवश्यक असते.

काश्मीर शैवमतानुसार, हा प्रयत्न एखाद्या बाह्य वस्तूच्या प्राप्तीसाठी नसून, आधीच असलेल्या आपल्या स्वरूपाचा आविष्कार करण्यासाठी असतो. जसे ढगांना दूर सारून सूर्यप्रकाश दिसतो, तसेच मनातील मलिनतेला दूर करण्यासाठी या प्रयत्नाची गरज असते. जोपर्यंत 'मी शिव आहे' ही अखंड अनुभूती स्थिर होत नाही, तोपर्यंत साधकाने आपल्या शक्तीचा वापर करून सतत जागृत राहणे आणि भान ठेवणे हेच खरे साधन आहे.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हा तुमचे लक्ष विक्षिप्त होईल किंवा राग, भीती यांसारख्या भावनांना तुम्ही बळी पडाल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि जाणीवपूर्वक एक खोल श्वास घ्या. त्या क्षणी स्वतःला आठवण करून द्या की, 'हा प्रयत्नच माझे साधन आहे.' बाह्य परिस्थिती बदलण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी, आपल्या चित्ताला पुन्हा एकाग्र करण्यासाठी आणि आंतरिक स्थैर्य प्रस्थापित करण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न करा. हा छोटासा, पण तीव्र मानसिक प्रयत्न म्हणजेच तुमची खरी पूजा आणि साधना आहे.