Sutra 2.3
ଅନୁବାଦ
ବିଦ୍ୟା ଶରୀରଂ ସତ୍ତା ମନ୍ତ୍ରରହସ୍ୟମ୍। ଜ୍ଞାନ ବା ଚୈତନ୍ୟ ହିଁ ମନ୍ତ୍ରର ଶରୀର, ଏବଂ ଏହି ଚୈତନ୍ୟର ସତ୍ତା ବା ସ୍ଥିତି ହିଁ ମନ୍ତ୍ରର ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରରେ ଶାକ୍ତୋପାୟର ଗଭୀରତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ କିଛି ଶବ୍ଦ ବା ବର୍ଣ୍ଣର ସମଷ୍ଟି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କାଶ୍ମୀର ଶୈବ ଦର୍ଶନ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଵରୂପ ହେଉଛି ‘ବିଦ୍ୟା’ ବା ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ନିଜର ସୀମିତ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେହି ଅନନ୍ତ ଚୈତନ୍ୟ ସହିତ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଶବ୍ଦ ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ, ବରଂ ତାହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ମନ୍ତ୍ରର ରହସ୍ୟ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ପଦ୍ଧତିରେ ନାହିଁ, ବରଂ ସେହି ଚୈତନ୍ୟର ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ତା’ର ନିଜର ଚୈତନ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରର ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ। ଏହା ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅର୍ଥର ଅଭେଦତ୍ୱ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଛନ୍ତି ବା କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି ଶବ୍ଦକୁ କେବଳ ଜିହ୍ଵାରେ ସୀମିତ ନ ରଖି, ନିଜର ହୃଦୟସ୍ଥ ଚୈତନ୍ୟରୁ ତାହା ଉଦ୍ଭୂତ ହେଉଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦର ପଛରେ ଥିବା ସେହି ନିସ୍ତବ୍ଧ ଚୈତନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଆଧାର। ଶବ୍ଦ ଗୌଣ, ସେହି ଚୈତନ୍ୟ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.