Sutra 2.4
ಅನುವಾದ
ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ವಿಕಾಸವು, ಅವಿಶಿಷ್ಟವಾದ (ಭೇದರಹಿತ) ವಿದ್ಯೆಯೇ ಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಥ
ಈ ಸೂತ್ರವು ಶಾಕ್ತೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 'ಗರ್ಭ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಗರ್ಭವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬೀಜಾವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ಗುಹೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಚಿತ್ತ ವಿಕಾಸ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಹೂಬಿಡುವಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ತವು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವಾದ 'ಅವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯೆ'ಯಲ್ಲಿ (ಭೇದರಹಿತ ಜ್ಞಾನ) ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಿಭಕ್ತ ಜ್ಞಾನವೇ ನಮಗೆ 'ಸ್ವಪ್ನ' ಅಥವಾ ಕನಸಿನ ಅನುಭವವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಿವನು ಸಾರುತ್ತಾನೆ.
ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನೆಂದರೆ, ಕನಸು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಮೆದುಳಿನ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಪರಮಶಿವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯ (ಇಚ್ಛಾ ಶಕ್ತಿ) ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸಿದರೆ, ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯು ನಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಅವಿಶಿಷ್ಟ' ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು; ಅಂದರೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ, ದ್ರಷ್ಟ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಗಳು ಮಸುಕಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯದ ಆಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುವುದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತೂ ಕೂಡ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಸ್ವಪ್ನವಷ್ಟೇ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಪ್ನವು ಅಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಚಿತ್ತವು ವಿಕಸಿಸುತ್ತಾ, ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂತ್ರವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಒಂದು ಗಹನವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ: ನೀವು ಕನಸು ಕಾಣುವವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೀವೇ ಆ ಕನಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು. ಜಾಗೃತ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಎರಡೂ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದೇ ಅದ್ವೈತ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಪಂದನಗಳು.
ಚಿಂತನೆ
ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ, ಅಥವಾ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸುವಾಗ, ಈ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ: 'ನಾನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗ ನಾನು ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತು ಎರಡೂ ನನ್ನ ಒಳಗಿನ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು.' ನಿಮ್ಮ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಕನಸಿನಂತಹ ಲಘುವಾದ, ಆದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ಣವಾದ ಅನುಭವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ದಿನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, 'ಇದೂ ಕೂಡ ಅವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯೆಯ ಆಟವೇ' ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.