Sutra 2.4
Translation
गर्भे चित्त विकासोऽविशिष्ट विद्या स्वप्नः (Garbhe citta vikāso'viśiṣṭa vidyā svapnaḥ) ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତ୍ତର ବିକାଶ ହେଉଛି ଅବିଶିଷ୍ଟ ବିଦ୍ୟା ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା।
Meaning
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଶାକ୍ତୋପାୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେଉଁଠାରେ ସାଧକ ନିଜର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ଚୈତନ୍ୟର ବିସ୍ତାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। 'ଗର୍ଭ' ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଜଗତରେ ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତର ସ୍ଫୁରଣ ଘଟେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବାହ୍ୟ ଜଗତରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅନୁଭୂତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହାକୁ 'ସ୍ୱପ୍ନ' କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ଏଠାରେ ସାଧକ ବାହ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଜଗତକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଅବିଶିଷ୍ଟ ବିଦ୍ୟା' କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜ୍ଞେୟ (ଜାଣିବାର ବିଷୟ) ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ। ଯଦିଓ ଏହା ସାଧାରଣ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ମନେହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଉଚ୍ଚତର ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ସାଧକ ନିଜର ଚିତ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ବାହ୍ୟ ଜଗତରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।
Contemplation
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣ ସମୟ ପାଇବେ, ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ନିଜ ଭିତରକୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ ନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଉଠୁଥିବା ବିଚାର ଏବଂ ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଦେଖନ୍ତୁ। ସେହି ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଚୈତନ୍ୟର ସ୍ଫୁରଣ ଅଛି, ତାହାକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ବାହ୍ୟ ଜଗତ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଚିତ୍ତର ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମାତ୍ର, ତାହାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ସହାୟକ ହେବ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.