Sutra 2.8

અનુવાદ

શરીર એ યજ્ઞનું હવિ (અર્પણ) છે.

અર્થ

કાશ્મીર શૈવિઝમના શાક્તોપાય માર્ગમાં, જ્યાં ચિત્તશક્તિ કેન્દ્રિત ધ્યાન દ્વારા વિલય પામે છે, ત્યાં શરીરને માત્ર ભૌતિક આવરણ કે બંધન તરીકે નહીં, પરંતુ દૈવી ચેતનાને અર્પણ કરવા માટેના પવિત્ર માધ્યમ તરીકે જોવામાં આવે છે. 'હવિ' એટલે યજ્ઞમાં અગ્નિમાં હોમાતું સમર્પણ; અહીં શરીર જ તે અર્પણ છે. આ સૂત્ર સૂચવે છે કે જ્યારે સાધક પોતાના શરીરને અહંકારના સાધન તરીકે ન જોતાં, શિવને અર્પણ કરવામાં આવેલી પૂજાસામગ્રી તરીકે જુએ છે, ત્યારે દૈનિક ક્રિયાઓ યજ્ઞ બની જાય છે.

આ દૃષ્ટિકોણથી, શરીરની દરેક ગતિવિધિ, શ્વાસ અને સંવેદના એ શુદ્ધ ચેતનાના અગ્નિમાં હોમાતું હવિ બને છે. દ્વૈતભાવ ત્યારે વિલય પામે છે જ્યારે 'હું શરીર છું' કે 'શરીર મારું છે' એવો ભેદ મિટી જાય અને માત્ર 'શરીર એ અર્પણ છે' એ ભાવના શેષ રહે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા સીમિત જીવાત્માની અનુભૂતિ તૂટી પડે છે અને શરીર જ ચૈતન્યના વિસ્તારનું ક્ષેત્ર બની જાય છે, જ્યાં કર્તા અને કર્મ એક થઈ જાય છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે શારીરિક હલનચલન કરો, જેમ કે ચાલવું, બેસવું કે હાથ વડે કોઈ કાર્ય કરવું, ત્યારે ક્ષણભર માટે એવું ધ્યાન ધરો કે આ શરીર તમારું નથી, પરંતુ તે શિવસમક્ષ ધરેલું પવિત્ર હવિ છે. દરેક ગતિને યજ્ઞની અગ્નિમાં અર્પણ કરવાની ભાવના સાથે કરો, જેથી કર્તૃત્વનો ભાર હળવો થાય અને દરેક ક્રિયામાં પૂજાનો ભાવ જાગૃત થાય.