Sutra 3.11
ଅନୁବାଦ
ପ୍ରେକ୍ଷକାଣୀନ୍ଦ୍ରିୟାଣି (Prekṣakāṇīndriyāṇi)
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟା ବା ପ୍ରେକ୍ଷକ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଆମର ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ କେବଳ ବାହ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ର ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଏକ ପ୍ରକାରର ଚୈତନ୍ୟମୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା। ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖୁଛୁ, ମାତ୍ର ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ସଚେତନ ଭାବେ ବାହ୍ୟ ଜଗତକୁ ଅବଲୋକନ କରୁଛନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ନିଜର ଚେତନାକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ତା'ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତିର ବିସ୍ତାର। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ପରମ ଚେତନାର ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟୁଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ଜଗତକୁ ଦେଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜର ମୂଳ ଉତ୍ସକୁ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିବେ କିମ୍ବା କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯେ ଦେଖୁଥିବା ଆଖି ନିଜେ ଏକ ସଚେତନ ଶକ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବଳ ବାହାରକୁ ନଯାଇ, ଦେଖିବାର ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟିକୁ ହିଁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। ଦେଖିବା ପଛରେ ଥିବା ସେହି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବକୁ ଧରି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.