Sutra 3.12

भाषांतर

धी वशात् सत्त्व सिद्धिः

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'बुद्धीवर किंवा चेतनेवर पूर्ण प्रभुत्व मिळाल्याने शुद्ध अस्तित्वाची (सत्त्व) सिद्धी प्राप्त होते.' येथे 'धी' म्हणजे केवळ तार्किक विचारशक्ती नव्हे, तर ती परावाणी किंवा अंतर्ज्ञानाची तीव्र जाणीव आहे. जेव्हा साधकाची ही अंतर्दृष्टी स्थिर होते आणि ती बाह्य विषयांकडे भटकण्याऐवजी स्वतःच्या स्वरूपाकडे वळते, तेव्हा 'वश' म्हणजे नियंत्रण किंवा अधिपत्य प्रस्थापित होते. हे नियंत्रण दमन नसून, चेतनेचे नैसर्गिक एकत्रीकरण आहे.

'सत्त्व सिद्धिः' म्हणजे गुणरूपी सत्त्वाची उपलब्धी नव्हे, तर शुद्ध चेतनेची किंवा शिवाच्या स्वरूपाची प्राप्ती होय. काश्मीर शैवमतानुसार, जेव्हा मनाची वृत्ती आणि बुद्धीची धारा एकाग्र होऊन शिवाच्या इच्छेनुसार चालते, तेव्हा अहंकाराचे मलिन आवरण दूर होते. या अवस्थेत साधकाला आपणच ते शुद्ध अस्तित्व आहोत, हे साक्षात्काराने कळते. ही सिद्धी बाहेरून मिळणारी चमत्कारिक शक्ती नसून, ती आत्मस्वरूपाचीच प्रगट अवस्था आहे.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हा तुमच्या मनात विचारांची गर्दी होईल किंवा एखाद्या भावनेने तुम्हाला व्याकुळ करेल, तेव्हा क्षणभर थांबा. त्या विचाराला बदलण्याचा किंवा दूर करण्याचा प्रयत्न करू नका. त्याऐवजी, फक्त हे लक्षात आणा की 'हा विचार माझ्या चेतनेमध्ये (धी) उदय पावत आहे आणि ती चेतना माझ्या नियंत्रणात आहे.' स्वतःला विचारांचा गुलाम न मानता, त्या विचारांचे साक्षी असलेल्या शुद्ध चेतनेचे स्मरण करा. जेव्हा तुम्ही हे जाणिवेने करता, तेव्हा विचार आपोआप शांत होतात आणि तुम्ही 'सत्त्व' म्हणजेच स्थिर आणि शुद्ध अस्तित्वात स्थिर राहता. ही छोटीशी जाणीव दिवसभर पुन्हा पुन्हा करा.