Sutra 3.13

અનુવાદ

સિદ્ધ એટલે સ્વતંત્ર ભાવ.

અર્થ

આ સૂત્ર ત્રીજા ઉન્મેષમાં આવે છે, જે અણવોપાય અથવા ભેદભાવનાવાળા સાધકના માર્ગને લગતું છે. અહીં 'સિદ્ધ' શબ્દનો અર્થ માત્ર ચમત્કારિક શક્તિઓ પ્રાપ્ત કરનાર નથી, પરંતુ જેણે પોતાના સ્વરૂપને ઓળખી લીધું છે તે પૂર્ણ પુરુષ છે. શાસ્ત્ર મુજબ, જ્યાં સુધી જીવ પોતાને શરીર, ઇન્દ્રિયો કે બુદ્ધિ સુધી સીમિત માને છે, ત્યાં સુધી તે પરતંત્ર છે અને કર્મના બંધનમાં રહે છે. જે ક્ષણે તે જાણે છે કે તે સર્વવ્યાપક ચૈતન્ય (શિવ) સિવાય બીજું કોઈ નથી, તે ક્ષણે તે 'સિદ્ધ' બને છે.

'સ્વતંત્ર ભાવ' એટલે સંપૂર્ણ સ્વાતંત્ર્યનો અનુભવ. આ સ્વાતંત્ર્ય બાહ્ય પરિસ્થિતિઓમાંથી મુક્તિ નથી, પરંતુ આંતરિક અવસ્થા છે જ્યાં કર્તાપણાનો ભ્રમ નષ્ટ થઈ ગયો હોય છે. જ્યારે સાધક સમજે છે કે વિશ્વની રચના, સ્થિતિ અને સંહાર તેના પોતાના ચૈતન્યના સ્પંદનથી થઈ રહ્યા છે, ત્યારે તે ભય, ઇચ્છા અને અજ્ઞાનથી મુક્ત થાય છે. આ સ્થિતિમાં તે કોઈની અપેક્ષા રાખતો નથી અને કોઈ વસ્તુ દ્વારા બંધાતો નથી; તે પોતાના જ પ્રકાશમાં વિહરે છે. આ જ સાચી સિદ્ધિ છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ પરિસ્થિતિમાં ફસાયાનો અનુભવ કરો, કોઈ વ્યક્તિ પર ગુસ્સો આવે અથવા કોઈ વસ્તુની તીવ્ર ઇચ્છા થાય, ત્યારે તરત જ એક ક્ષણ માટે અટકી જાઓ. પોતાને પ્રશ્ન પૂછો: 'શું હું ખરેખર આ પરિસ્થિતિનો ગુલામ છું, કે પછી હું તે ચૈતન્ય છું જે આ પરિસ્થિતિને જોઈ રહ્યું છે?' આ પ્રશ્ન તમને તમારા સીમિત અહંકારમાંથી બહાર કાઢીને વિસ્તૃત ચૈતન્ય સાથે જોડશે. યાદ રાખો કે તમારી અંદરનો સ્વતંત્ર ભાવ ક્યારેય બંધાયેલો નથી, તે ફક્ત તમારા ધ્યાનના અભાવે છુપાયેલો લાગે છે. દરેક ક્ષણે પોતાના સ્વતંત્ર સ્વરૂપને યાદ કરવું એ જ સાચો અણવોપાય છે.