Sutra 3.13

भाषांतर

सिद्धः स्वतन्त्र भावः

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'सिद्धी म्हणजे स्वतंत्र भावना' किंवा 'पूर्णत्व हे स्वातंत्र्याच्या अवस्थेतच असते'. येथे 'सिद्ध' म्हणजे केवळ चमत्कारिक शक्ती प्राप्त करणे नव्हे, तर आत्म्याचे खरे स्वरूप ओळखून त्यात स्थिर होणे होय. 'स्वतन्त्र' या शब्दाचा अर्थ आहे जो दुसऱ्यावर अवलंबून नाही, जो बाह्य परिस्थिती, कर्मफल किंवा मर्यादित बुद्धीच्या दास्यात नाही. शैव तत्त्वानुसार, जेव्हा साधकाला हे जाणवते की तो कोणत्याही वस्तूचा किंवा व्यक्तीचा भिकारी नाही, तर तो स्वतःच चैतन्याचा स्रोत आहे, तेव्हा तो खऱ्या अर्थाने सिद्ध झाला असतो.

सामान्य माणूस आपले सुख-दुःख बाह्य गोष्टींशी जोडतो, त्यामुळे तो नेहमी परतंत्र राहतो. पण जेव्हा एखाद्याला 'अहं ब्रह्मास्मि' किंवा 'शिवोऽहम्' या अनुभूतीचा साक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याच्या मनातील सर्व भय आणि अपूर्णतेची भावना नष्ट होते. ही जी 'स्वतंत्र भावना' आहे, तीच खरी सिद्धी आहे. ही स्वातंत्र्याची जाणीव म्हणजे ईश्वराच्या स्वरूपाशी एकरूप होणे होय, जिथे कर्ता आणि भोक्ता यांच्यातील द्वैत संपुष्टात येते आणि फक्त शुद्ध अस्तित्व शिल्लक राहते.

चिंतन

दिनचर्येदरम्यान जेव्हा तुम्हाला एखादी गोष्ट मिळाली नाही किंवा एखादी परिस्थिती तुमच्या नियंत्रणाबाहेर गेली असेल, अशा क्षणी थांबा आणि स्वतःला विचारा: "माझे अस्तित्व या गोष्टीवर अवलंबून आहे का?" बाह्य जगातील उणिवा किंवा अपयशे तुमच्या अंतरंग पूर्णत्वाला स्पर्श करू शकत नाहीत, याची आठवण करून द्या. स्वतःला एखाद्या भिकार्‍यासारखे न मानता, सर्व काही देणाऱ्या चैतन्याचे केंद्र म्हणून अनुभवा. जेव्हा मनात 'मला हवे आहे' किंवा 'मला मिळाले नाही' अशी भावना येईल, तेव्हा ती बदलून 'मी पूर्ण आहे, मी स्वतंत्र आहे' या दृढ निश्चयाची जाणीव करा. हीच खरी साधना आहे.