Sutra 3.13
ଅନୁବାଦ
ସିଦ୍ଧ ହେଉଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନାର ଚରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ସିଦ୍ଧି' ବା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଲାଭ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଚେତନାର ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ୱାଧୀନତା। କାଶ୍ମୀର ଶୈବ ଦର୍ଶନ ଅନୁଯାୟୀ, ଜୀବ ଯେତେବେଳେ ସୀମିତ ପରିଚୟ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିର ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଏତେଟା ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ଯେ, ତାହା ବାହ୍ୟ କାରଣ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ବରଂ ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂ ହୋଇଥାଏ।
'ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବ' କହିଲେ କେବଳ ମନମାନୀ କରିବାକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେବାର ଅନୁଭୂତି। ଯେତେବେଳେ ଏକ ଜୀବ ବୁଝିପାରେ ଯେ ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ କ୍ରିୟା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସ୍ରୋତ ସହିତ ଏକ, ସେତେବେଳେ ସେ ଆଉ ଭୟ କିମ୍ବା ଆଶଙ୍କାରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ହେଉଛି ସେହି ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଘଟେ, ଯେପରିକି ଏକ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ନିଜକୁ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଏକାକାର କରିଦିଏ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ରୁକି ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ: "କି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହା କରୁଛି? କିଛି ବାହ୍ୟ ଚାପ, ଭୟ କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟାସ ମୋତେ ଚଳାଉଛି, ନା ଏହା ମୋର ଅନ୍ତରର ଗଭୀର ସ୍ୱାଧୀନତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି?" ଯଦି ଆପଣ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଆପଣ ବାହ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମନେ ପକାନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ସେହି ସୀମାବଦ୍ଧ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି ଅସୀମ ଚେତନା ଯାହା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାକୁ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି। ଏହି ସାକ୍ଷୀ ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ 'ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବ' ଆଡ଼କୁ ନେଇଯିବ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.