Sutra 3.14

અનુવાદ

જેમ ત્યાં (સમાધિમાં), તેમ અન્યત્ર (વ્યવહારમાં).

અર્થ

આ સૂત્ર ત્રિતીય ઉન્મેષનો સારભૂત ઉપદેશ છે, જે સાધકને સમાધિ અને વ્યવહાર વચ્ચેની કૃત્રિમ દીવાલને તોડવાનું આહ્વાન કરે છે. 'ત્યાં' શબ્દ ગાઢ ધ્યાન કે સમાધિની અવસ્થા સૂચવે છે, જ્યાં ચિત્ત નિર્વિકલ્પ બની શિવતત્ત્વમાં લીન હોય છે. 'અન્યત્ર' એટલે રોજિંદો વ્યવહાર, ઇન્દ્રિયોનો ઉપયોગ અને બાહ્ય જગતનો અનુભવ. શિવતત્ત્વનો સાચો સાક્ષાત્કાર ત્યારે જ પૂર્ણ ગણાય છે જ્યારે સમાધિમાં પ્રાપ્ત થયેલું અદ્વૈત જ્ઞાન અને શાંતિ, બહારની પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન પણ અખંડ રીતે વહ્યા કરે.

કાશ્મીર શૈવધર્મ મુજબ, ધ્યાન અને વ્યવહાર બે જુદા ખંડ નથી, પરંતુ એક જ ચૈતન્યના બે સ્વરૂપો છે. જો સાધક માત્ર આંખો મીંચીને બેઠો હોય ત્યારે શિવભાવ અનુભવે અને આંખો ખોલતાં જ પોતાની ઓળખ ભૂલી જાય, તો તે અજ્ઞાનમાં જ છે. આ સૂત્ર સૂચવે છે કે જે પ્રકાશ સમાધિમાં અનુભવાયો છે, તે જ પ્રકાશ વિશ્વના દરેક કણમાં, દરેક ક્રિયામાં અને દરેક વિચારમાં વિદ્યમાન છે. સાચો યોગી એ છે જેના માટે બજાર અને ગુફા સમાન છે, કારણ કે તેણે 'ત્યાં' અને 'અન્યત્ર' વચ્ચેનો ભેદ મિટાવી દીધો છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ જટિલ કાર્ય કરતા હોવ કે કોઈ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થતા હોવ, ત્યારે એક ક્ષણ માટે અટકીને સ્મરણ કરો: 'જે શાંતિ મેં ધ્યાનમાં અનુભવી હતી, તે જ શાંતિ હાલમાં આ પ્રવૃત્તિની અંદર પણ વહે છે.' ધ્યાનને અલગ સમયગાળો ગણવાને બદલે, તમારી દરેક શ્વાસ અને દરેક પગલાને ધ્યાનનું વિસ્તરણ ગણો. બાહ્ય ગતિશીલતાની વચ્ચે આંતરિક સાક્ષીભાવને જાળવી રાખવાનો પ્રયત્ન કરો, જેથી તમારો સમગ્ર દિવસ એક સતત પ્રવાહિત ધ્યાન બની રહે.