Sutra 3.14
ଅନୁବାଦ
ଯେପରି ସେଠାରେ (ସମାଧି ଅବସ୍ଥାରେ), ତେପରି ଅନ୍ୟତ୍ର (ସାଧାରଣ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ)।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଶିବ ଚେତନାର ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ। 'ସେଠାରେ' କହିଲେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ ବା ସମାଧି ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ପ୍ରକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। 'ଅନ୍ୟତ୍ର' କହିଲେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ବ୍ୟସ୍ତତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାହ୍ୟ ବିଷୟ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଜଗତକୁ ବୁଝାଯାଏ। ଶିବଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତିର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ଯେ, ଯେଉଁ ଚୈତନ୍ୟ ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ସେହି ସମାନ ଚୈତନ୍ୟ ସତ୍ୟ ବାହ୍ୟ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି; ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ କର୍ମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି ଜଣେ ସାଧକ ଧ୍ୟାନରେ ଶିବତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଅନୁଭୂତିକୁ ବଜାରରେ, କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ କିମ୍ବା କଥାବାର୍ତ୍ତା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିପାରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବୁଝିପାରୁ ଯେ ଆମର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଜଗତ ଉଭୟ ଏକଇ ସମାନ ଚୈତନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେତେବେଳେ ଆମ ପାଇଁ 'ପବିତ୍ର' ଏବଂ 'ଅପବିତ୍ର', କିମ୍ବା 'ଧ୍ୟାନ' ଓ 'କର୍ମ' ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୃତ୍ରିମ ବିଭାଜନ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଏକ ନିରନ୍ତର ଉପାସନାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ ଥାଆନ୍ତୁ କିମ୍ବା ହଠାତ୍ କୌଣସି ଶାନ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଆନ୍ତୁ, ସେହି କ୍ଷଣିକ ନିଶ୍ଚଳତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ। ତା'ପରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ପୁନର୍ବାର କଥାବାର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଚଳପ୍ରଚଳ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ସେହି ଭିତରର ଶାନ୍ତିକୁ ବାହାରକୁ ନେଇଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ: 'ଯେଉଁ ଚେତନା ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କଲି, ସେହି ଚେତନା କି ଏହି କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ?' ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହିତ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଧ୍ୟାନର ଏକ ପ୍ରସାରଣ ମାତ୍ର।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.