Sutra 3.15

भाषांतर

बीजावधानम्

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ 'बीजाकडे लक्ष देणे' किंवा 'बीजाचे अवधान' असा होतो. येथे 'बीज' म्हणजे मनातील पहिली स्फुरणे, विचारांची मूळ कळी किंवा भावनेचा उगमबिंदू होय. सामान्यतः आपण विचारांच्या पूर्ण विकसित रूपाला, त्यांच्या कथेला आणि नाट्याला पकडतो, परंतु ते विचार मनात कोठून आणि कसे उगवतात याकडे आपले लक्ष जात नाही. काश्मीर शैव परंपरेनुसार, जेव्हा साधक चेतनेच्या या अतिशय सूक्ष्म टप्प्याकडे, म्हणजेच विचार उद्भवण्याच्या क्षणाकडे जाणीवपूर्वक लक्ष देतो, तेव्हा त्याला विस्तारित विचाररूपात न जाता त्याचे मूळ स्वरूप दिसते.

हे अवधान म्हणजे केवळ मानसिक निरीक्षण नसून ते शक्तीपाताचे एक साधन आहे. जेव्हा तुम्ही बीजाकडे, म्हणजेच विचारोत्पत्तीच्या क्षणाकडे पूर्ण एकाग्रतेने पाहता, तेव्हा तो विचार पुढे वाढून बंधनकारक संस्कार बनत नाही, तर तो तिथेच विसर्जित होऊन पुन्हा शुद्ध चेतनेमध्ये (शिवतत्त्व) लीन होतो. बीजावस्थेतच विचाराचे निरीक्षण केल्यास, विचार आणि विचार करणारा यांच्यातील द्वैत संपुष्टात येते आणि मनाची वृत्ती थेट पराशक्तीशी जोडली जाते. हे 'अणुपाय' चे लक्षण आहे, जिथे अत्यंत सूक्ष्म लक्षामुळे (अणु) महान आंतरिक उन्मेष घडतो.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा जेव्हा तुमच्या मनात कोणताही विचार, राग किंवा इच्छा उद्भवेल, तेव्हा त्या विचाराच्या कथेत न जाता त्याच्या 'उगमाच्या क्षणाकडे' लक्ष द्या. विचार पूर्णपणे स्पष्ट होण्यापूर्वी जो अस्पष्ट स्पंदन किंवा ठसका मनात येतो, त्यावरच आपली दृष्टी रोखून धरा. जसे बीज जमिनीत पडल्यावर अंकुरित होण्यापूर्वीच त्याचे निरीक्षण केल्यास त्याची ऊर्जा समजते, तसेच विचाराच्या बीजाकडे पाहिल्यास तो विचार तुम्हाला बांधून टाकण्याऐवजी मुक्त करेल. हा सराव दिवसभरात अनेकदा करा, ज्यामुळे मन सतत त्या मूळ चेतनेशी जोडलेले राहील.