Sutra 3.16

भाषांतर

आसनस्थः सुखं हदे निमज्जति

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'योगासनात स्थिरपणे बसलेला साधक आनंदाने हृदयामध्ये निमज्जित होतो.' येथे 'आसनस्थः' म्हणजे केवळ शारीरिक बैठक नव्हे, तर चित्ताची एकाग्रता आणि स्थिरता होय. जेव्हा मन बाह्य विषयांकडे धावणे थांबवते आणि आपल्या मूळ स्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा तो खरा 'आसनस्थ' अवस्था मानली जाते. ही स्थिरता प्राप्त झाल्यावर साधकाला बाहेर काहीही शोधण्याची गरज उरत नाही.

'हृदय' म्हणजे येथे मांसपेशींचा गुच्छ नव्हे, तर चैतन्याचे केंद्रस्थान किंवा स्पंदन आहे. काश्मीर शैवमतानुसार, संपूर्ण विश्व आणि शक्ती या हृदयातच सामावलेली असते. जेव्हा साधक या हृदयात 'सुखं' म्हणजेच दिव्य आनंदाने बुडतो, तेव्हा त्याला जाणवते की तो वेगळा नाही, तर तोच तो सर्वव्यापी शिवतत्त्व आहे. ही निमज्जन क्रिया कोणत्याही प्रयत्नाशिवाय, केवळ ओळखीमुळे घडते, जिथे द्वैत संपुष्टात येते आणि केवळ अखंड आनंद शिल्लक राहतो.

चिंतन

दिवसातून एकदा, कुठेही शांत जागी बसा आणि पाठीचा कणा सरळ ठेवा. डोळे मिटून श्वासाकडे लक्ष द्या, पण श्वास बदलण्याचा प्रयत्न करू नका. फक्त हे जाणण्याचा प्रयत्न करा की, तुमच्या छातीच्या मध्यभागी एक सूक्ष्म स्पंदन किंवा जाणीव आहे. बाहेरील गोंगाट किंवा मनातील विचार येऊ द्या, पण त्यांच्यामागे जाऊ नका. स्वतःला विचारा, 'मी या विचारांपेक्षा वेगळो आहे, मी त्या जाणीवेचा साक्षी आहे जिथे हे सर्व घडत आहे.' काही क्षणांसाठी फक्त त्या हृदय-केंद्रात विसावा घ्या, जणू तुम्ही थकलेले आहात आणि घरी परतला आहात. ही जी 'घरी परतण्याची' भावना आहे, तीच हृदयात निमज्जित होणे आहे.