Sutra 3.17
ଅନୁବାଦ
ସେ (ଯୋଗୀ) ନିଜର ମାତ୍ରା ବା ପରିମାଣକୁ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଅଣବୋପାୟର ଗଭୀରତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସାଧକ ବାହ୍ୟ ଜଗତ କିମ୍ବା ମାନସିକ ଧାରଣା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ 'ମାତ୍ରା' ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ପରିମାଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଚେତନାର ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ସତ୍ତା ଏବଂ ତାହାର ଅସୀମ ବିସ୍ତାରକୁ ବୁଝାଏ। ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଏକୀଭୂତ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୀ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ବାହାରୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚେତନାର ସ୍ପନ୍ଦନରୁ ଜନ୍ମ ନିଏ। ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ଉପକରଣ ବିନା ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାସ୍ତବତାର ରୂପ ଗଠନ କରନ୍ତି।
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୈତତ୍ୱର ଭ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ସାଧକ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଉଭୟେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେପରି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନଦ୍ରଷ୍ଟା ନିଜ ମନରୁ ସମଗ୍ର ସ୍ୱପ୍ନ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୋଗୀ ନିଜ ଚୈତନ୍ୟରୁ ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି। ଏହା କୌଣସି କଳ୍ପନା ନୁହେଁ, ବରଂ ଚେତନାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଶକ୍ତିର ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ଯେଉଁଠାରେ 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ଜଗତ' ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ରହେ ନାହିଁ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତୁ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ରୁକି ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ: "ମୁଁ କି ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବାହ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଛି, ନା ଏହା ମୋର ନିଜ ଚେତନାର ଏକ ପ୍ରକାଶ?" ବାହ୍ୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚେତନା ହିଁ ସେହି ଘଟଣାର ମୂଳ ଉତ୍ସ। ନିଜକୁ ଏକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଦର୍ଶକ ଭାବରେ ନ ଭାବି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କର ଚେତନା ସେହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଆକାର ଦେଉଛି।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.