Sutra 3.18
ଅନୁବାଦ
ବିଦ୍ୟାର ବିନାଶ ହେଲେ ଜନ୍ମର ବିନାଶ ହୁଏ ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତିର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ । ଏଠାରେ 'ବିଦ୍ୟା' ଶବ୍ଦଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ କିମ୍ବା ବହିର୍ଜଗତର ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝାଯାଉନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ସେହି ଭ୍ରାନ୍ତିମୂଳକ ଦ୍ୱୈତବାଦୀ ଜ୍ଞାନକୁ ସୂଚାଏ ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ଶରୀର ଓ ମନ ସହିତ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବେ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ନିଜକୁ ଏକ ସୀମିତ ପ୍ରାଣୀ (ଅଣୁ) ବୋଲି ଭାବେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ ବୋଲି ମନେକରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ବା ମିଥ୍ୟା ବିଦ୍ୟା ତାହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧନ କରି ରଖେ ।
ଯେତେବେଳେ ସାଧକର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତିଜନକ ଜ୍ଞାନର ବିନାଶ ଘଟେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଶିବ ବା ଚୈତନ୍ୟ ମାତ୍ର । ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୂର ହେବା ସହିତ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଲୋପ ପାଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ ଦେହ ଅଟେ' ବା 'ମୁଁ ପୃଥକ ଅଟେ' ଭଳି ମିଥ୍ୟା ଧାରଣା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜୀବ ନିଜର ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭୟ, ଆଶଙ୍କା କିମ୍ବା ନିଜକୁ ସୀମିତ ମନେହେବାର ଅନୁଭୂତି ଉପୁଜିବ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକେ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ: "ଏହି ଭାବନା କିଏ ଅନୁଭବ କରୁଛି? କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଆଧାର କରି ମୁଁ ନିଜକୁ ଏକ ସଙ୍କଟରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ଭାବୁଛି?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ମିଥ୍ୟା ବିଦ୍ୟାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣାର ପ୍ରକୃତ ଚୈତନ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରୁ ଅଲଗା କରୁଛି । କେବଳ ଏହି ସଚେତନତା ଆଣିବା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଭ୍ରାନ୍ତିର ବିନାଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଆପଣ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.