Sutra 3.19

भाषांतर

क वर्गादिषु माहेश्वराद्याः पशु मातरः — याचा अर्थ असा की, 'क' पासून सुरू होणाऱ्या वर्ण समूहांमध्ये (वर्णांच्या गटांमध्ये) माहेश्वर इत्यादी शक्ती पशूच्या (मर्यादित जीवाच्या) माता आहेत.

अर्थ

या सूत्रात शिवतत्त्वाचे आणि मर्यादित जीवाचे नाते अत्यंत सूक्ष्म पद्धतीने स्पष्ट केले आहे. संस्कृत वर्णमालेतील प्रत्येक अक्षर केवळ एक ध्वनी नाही, तर ते चैतन्याचे एक स्पंदन आहे. 'क' पासून ते 'ह' पर्यंतच्या वर्ण गटांमध्ये माहेश्वरी, ब्राह्मी, माहेंद्री अशा दिव्य शक्ती निवास करतात. या शक्तींना 'पशु मातरः' म्हणजेच 'मर्यादित जीवाच्या माता' म्हटले आहे. याचा तात्पर्य असा की, आपली मर्यादित ओळख किंवा 'पशुभाव' हा एकाकी किंवा भटकलेला नाही, तर तो या दिव्य शक्तींच्या कुक्षीतूनच जन्माला आला आहे आणि त्यांच्याच रक्षणाखाली आहे.

काश्मीर शैव परंपरेनुसार, सृष्टी ही शब्दतत्त्वाची (नादब्रह्म) अभिव्यक्ती आहे. जेव्हा परमशिव आपली चेतना संकुचित करतो, तेव्हा तो वर्णरूपात प्रकट होतो. आपण जे बोलतो, जे विचार करतो आणि ज्या भाषेत जगतो, त्यामागे या मातृशक्ती कार्यरत आहेत. 'पशु' म्हणजे जो अज्ञानाने बांधलेला आहे, असा जीव. पण हे सूत्र सांगते की, या बांधलेल्या जीवाच्याही मुळाशी मुक्ती देणाऱ्या शक्तीच कार्य करत आहेत. आपली मर्यादा हीच खरेतर आपल्याला परत शिवाकडे नेण्यासाठी निर्माण केलेली एक दिव्य योजना आहे. त्यामुळे भाषा आणि विचार हे केवळ व्यवहाराचे साधन नसून, ते ईश्वरी शक्तींचेच रूप आहेत.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्ही कोणाशी संवाद साधा किंवा मनात विचार करा, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि जाणीवपूर्वक विचार करा की, तुमच्या तोंडून निघणारे शब्द किंवा मनात उमटणारे विचार हे केवळ यांत्रिक प्रक्रिया नाहीत. प्रत्येक उच्चाराच्या मागे एक दिव्य 'मातृशक्ती' आहे जी तुम्हाला आधार देत आहे. जेव्हा राग येईल किंवा गोंधळ होईल, तेव्हा स्वतःला आठवण करून द्या की, 'या शब्दांच्या आणि विचारांच्या मागे माहेश्वरी शक्ती कार्यरत आहे, जी मला पुन्हा पूर्णत्वाकडे नेत आहे.' भाषेचा वापर करताना आपण एका पवित्र यज्ञाचा भाग आहोत, ही भावना मनात ठेवा.