Sutra 3.2

വിവർത്തനം

ജ്ഞാനം ബന്ധഃ — അറിവ് തന്നെയാണ് ബന്ധനം.

അർത്ഥം

ഇവിടെ 'ജ്ഞാനം' എന്ന് പറയുന്നത് പരമമായ സ്വയംപ്രകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നേരിട്ടുള്ള അനുഭവത്തെ അല്ല, മറിച്ച് ദ്വൈതബോധത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പരിമിതമായ അറിവിനെയാണ്. വസ്തുക്കളെ, ആശയങ്ങളെ, അനുഭവങ്ങളെ 'ഞാൻ' എന്നതിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതായി കാണുന്ന വിവേകബുദ്ധിയാണിത്. ഈ വേർതിരിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഓരോ അറിവും മനസ്സിനെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ സംകോചിപ്പിക്കുകയും, ശിവന്റെ അനന്തമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് കാശ്മീര ശൈവം ഇതിനെ 'ബന്ധം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; കാരണം ഇത് ചൈതന്യത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു.

സാധാരണ ലൗകിക ജീവിതത്തിൽ നാം അറിവിനെ മോക്ഷത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗമായി കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ത്രിക ദർശനത്തിൽ വസ്തുനിഷ്ഠമായ അറിവുകൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നത് ആത്മവിസ്താരത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. 'ഞാൻ ഇതറിഞ്ഞു', 'ഇത് അങ്ങനെയാണ്' എന്നീ നിശ്ചിത ധാരണകൾ ചൈതന്യത്തെ ഒരു ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഒതുക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്നത് പുതിയ അറിവുകൾ നേടുന്നതിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ഈ ദ്വൈതപരമായ അറിവുകളുടെ ഭാരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെയും, അറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനസ്സ് അലിഞ്ഞുചേരുന്ന നിർവികൽപ അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിലൂടെയുമാണ്.

ചിന്തനം

ഇന്ന് നിങ്ങൾ എന്തെങ്കിലും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുമ്പോഴോ അറിവുകൾ നേടുമ്പോഴോ, ആ അറിവ് നിങ്ങളെ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നുണ്ടോ അതോ മനസ്സിനെ കൂടുതൽ നിശ്ചിത ധാരണകളിൽ (concepts) കുടുക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുക. ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഉറച്ച അഭിപ്രായം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, ആ 'ഉറപ്പ്' നിങ്ങളുടെ ചൈതന്യത്തെ എങ്ങനെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുക. അറിവിന്റെ ഭാരം താഴെവെച്ച്, വെറും സാക്ഷിയായിരിക്കുന്ന ആ നിമിഷങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കാൻ മനസ്സിനെ പരിശീലിപ്പിക്കുക.