Sutra 3.2
Translation
ଜ୍ଞାନଂ ବନ୍ଧଃ (Jñānaṃ bandhaḥ) - ସୀମିତ ଜ୍ଞାନ ବା ବିଷୟାଶ୍ରିତ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ବନ୍ଧନ ଅଟେ।
Meaning
ଏହି ସୂତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଜଗତକୁ ଦ୍ୱୈତ ଭାବରେ ଦେଖୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି ମନେ କରୁ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ହିଁ ଆମ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ 'ଜ୍ଞାନ' ଶବ୍ଦଟି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝାଉ ନାହିଁ, ବରଂ ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସାଂସାରିକ ବୋଧ ବା ଭେଦବୁଦ୍ଧିକୁ ସୂଚାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ନାମ ଏବଂ ରୂପ ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମର ଚେତନା ସୀମିତ ହୋଇଯାଏ।
ଏହି ସୀମିତ ଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ସଂସାରର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ, କାରଣ ଏହା ଆମକୁ ପ୍ରକୃତ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବତ୍ୱରୁ ଦୂରେଇ ନିଏ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବାସ୍ତବତାକୁ ଭାଗ ଭାଗ କରିଦିଏ, ତାହା ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରେ। ତେଣୁ, ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସାଧକକୁ ଭେଦବୁଦ୍ଧିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଇ ଅଖଣ୍ଡ ଚୈତନ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
Contemplation
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ବା ଉପଯୋଗିତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସେହି ବସ୍ତୁ ବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ଗୋଟିଏ ଚୈତନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବି ଅଛି। ଭେଦବୁଦ୍ଧି ଆସିଲେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ, "ଏହି ଭେଦ କ'ଣ ସତ୍ୟ, ନା ମୋ ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏକ ଆବରଣ?"
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.