Sutra 3.20

ભાષાંતર

ત્રણ (અવસ્થાઓ) માં ચોથું (તત્વ) એવું તેલ છે જે (ત્રણેયમાં) સતત રેડવું જોઈએ.

અર્થ

આ સૂત્ર જાગૃત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ એમ ત્રણ સામાન્ય અવસ્થાઓની વાત કરે છે, જેમાં મનુષ્ય સામાન્ય રીતે જીવે છે. આ ત્રણેય અવસ્થાઓમાં 'ચોથું' તત્વ એ તુર્યાવસ્થા અથવા શુદ્ધ ચૈતન્ય (શિવત્વ) છે. અહીં 'તેલ'નું ઉદાહરણ ખૂબ જ સૂચક છે; જેમ દીવો સતત પ્રકાશિત રહે તે માટે તેમાં સતત તેલ રેડવું પડે છે, તેમ જ આપણી દૈનિક અવસ્થાઓમાં શુદ્ધ ચેતનાનો અનુભવ સતત જળવાઈ રહે તે માટે તુર્યાવસ્થાનું સેચન કરવું આવશ્યક છે.

ત્રિકા દર્શન મુજબ, આ ત્રણ અવસ્થાઓ એકબીજાથી અલગ નથી, પરંતુ તે એક જ ચૈતન્યના વિભિન્ન સ્પંદનો છે. જ્યારે સાધક જાગૃત અવસ્થામાં હોય, ત્યારે પણ તેને આંતરિક શાંતિનો અનુભવ કરવો જોઈએ; સ્વપ્નમાં પણ સાક્ષીભાવ જાળવવો જોઈએ અને ઊંઘમાં પણ અજાગૃત ચૈતન્યનો સ્પર્શ રાખવો જોઈએ. આ 'સેચન' એટલે કે સતત ધ્યાન કે પ્રવાહ, જેના દ્વારા ત્રણેય અવસ્થાઓ એક અખંડ ચૈતન્યમાં લીન થઈ જાય છે અને ભેદભાવ દૂર થાય છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ કાર્ય કરતા હોવ અથવા વિચારોમાં ગૂંથાયેલા હોવ, ત્યારે એક ક્ષણ માટે અટકીને પોતાને યાદ અપાવો કે આ પ્રવૃત્તિની પાછળ એક અચળ શાંતિ (ચોથું તત્વ) વિદ્યમાન છે. કલ્પના કરો કે તમારી જાગૃત અવસ્થામાં શુદ્ધ ચેતનું તેલ સતત રેડાઈ રહ્યું છે, જે તમારા દરેક વિચાર અને ક્રિયાને પવિત્ર અને જાગૃત બનાવી રહ્યું છે. આ અભ્યાસથી તમારી દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ ધ્યાનમાં ફેરવાઈ જશે.