Sutra 3.21
અનુવાદ
પોતાના ચિત્તમાં લીન થઈને (તેમાં) પ્રવેશ કરવું જોઈએ.
અર્થ
આ સૂત્ર અનવોપાય અથવા વ્યક્તિગત પ્રયત્નાના માર્ગનું સાર તત્વ દર્શાવે છે, જ્યાં સાધક પોતાની મર્યાદિત બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો દ્વારા શિવત્વને પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. અહીં 'મગ્નઃ' શબ્દ ઊંડા ડૂબકી મારવાની અવસ્થા સૂચવે છે, જેમાં બાહ્ય વિષયોથી વિમુખ થઈને ચેતના પોતાના જ અંતરમાં કેન્દ્રિત થાય છે. આ પ્રવેશ કોઈ ભૌગોલિક સ્થળે જવા જેવો નથી, પરંતુ વિચારોની ઉથલપાથલ વચ્ચેથી પસાર થઈને તે મૂળ સ્રોત સુધી પહોંચવાનો છે જ્યાંથી વિચારો ઉદ્ભવે છે.
ત્રિકા દર્શન મુજબ, જ્યારે ચિત્ત બાહ્ય વસ્તુઓમાં વહેતું અટકાવીને પોતાની જાતમાં પરત ફરે છે, ત્યારે તે 'સ્વચિત્ત' બને છે. આ અવસ્થામાં સાધક પોતાના મનને જ શિવના આવાસ તરીકે ઓળખે છે. આ પ્રવેશ એક સતત પ્રક્રિયા છે જેમાં વ્યક્તિ પોતાની અહંકારની દીવાલોને ભેદીને અંતરની શૂન્યતામાં પ્રવેશે છે, જ્યાં દ્વૈતનો અંત આવે છે અને માત્ર શુદ્ધ ચેતનાનો અનુભવ શેષ રહે છે.
ચિંતન
આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ તણાવગ્રસ્ત પરિસ્થિતિમાં હોવ અથવા તમારા વિચારો અસ્તવ્યસ્ત લાગે, ત્યારે ક્ષણભર માટે બધું છોડી દો અને માત્ર એટલું જ ધ્યાન આપો કે આ વિચારો ક્યાંથી આવી રહ્યા છે. બાહ્ય શોરશરાબાને અવગણીને, માનસિક રીતે પોતાના હૃદયકમળમાં ઊંડા ઉતરવાનો પ્રયાસ કરો, જાણે કે તમે પાણીમાં ડૂબકી મારી રહ્યા હોવ. આંખો બંધ કરીને એક શ્વાસમાં અંદરની તરફ પ્રયાણ કરો અને ભાવના કરો કે તમે તમારા જ ચિત્તના ગર્ભમાં પ્રવેશી રહ્યા છો, જ્યાં શાંતિ અને સ્થિરતા વ્યાપેલી છે.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.